مطالعه براي کنکور؛ مهم و دست يافتني

پیک سنجش شماره 1048

هر ساله دانش‌آموزان زيادي در کنکور شرکت مي‌کنند. يکي از مشکلاتي که دانش‌آموزان کنکوري با آن مواجه مي‌شوند اين است که نمي‌دانند همزمان با مدرسه و درس‌هاي روزانه، چگونه براي کنکور نيز مطالعه کرده و آماده شوند. اين مساله، زماني مهم‌تر مي‌شود که بدانيم بر خلاف دانش‌آموزان، ساير داوطلبان پشت کنکوري، از وقت و زمان بيشتري براي برنامه‌ريزي و مطالعه دروس خود برخوردارند.

 مساله مطالعه براي کنکور، همزمان با مدرسه، آن قدر مهم است که بعضي از دانش‌آموزان که عملکرد ضعيف‌تري دارند، چنان اين مساله را براي خود بزرگ و بغرنج مي‌کنند که روحيه خود را از دست داده و ديگر نمي‌توانند آن گونه که بايد براي کنکور مطالعه کنند. با توجه به آنچه گفته شد، در اين مقاله تصميم گرفته‌ايم با شما درباره نحوه مطالعه دانش‌آموزان، همزمان با مدرسه صحبت کنيم.

کارهايي که شما عزيزان بايد براي يک مطالعه خوب و مفيد انجام دهيد شامل موارد زير مي‌شود:

1-    برنامه‌ريزي صحيح

يکي از مهم‌ترين و اساسي‌ترين عوامل پيشرفت يا شکست در کنکور، برنامه‌ريزي است. ما بارها و بارها درباره اهميت برنامه‌ريزي براي داوطلبان (حتي در انجام کارهاي روزمره) صحبت کرده‌ايم. اهميت برنامه‌ريزي براي دانش‌آموزان نيز همچون ساير داوطلبان بر کسي پوشيده نيست. شما دانش‌آموز عزيز کنکوري بايد تلاش کنيد تا يک برنامه صحيح و اصولي براي خود تنظيم نموده و طبق همان برنامه پيش برويد. به خاطر داشته باشيد که اگر واقعاً به برنامه خود عمل کنيد، حتماً نتيجه بسيار خوبي خواهيد گرفت.

    براي داشتن يک برنامه خوب کنکوري، چون شما عزيزان به مدرسه مي‌رويد و بخشي از وقت خود را در آنجا مي‌گذرانيد، بايد به مدت زمان برنامه درسي خود که صرف مطالعه و آماده کردن تکاليف و درس‌هايتان مي‌شود و زمان رفت و آمد به مدرسه يا کلاس‌هاي تقويتي و... توجه کنيد. شما بايد يک برنامه‌ريزي هفتگي داشته باشيد و در اين برنامه به ساعات مدرسه و نيز اوقاتي که بايد هر روز براي تکاليف خود اختصاص دهيد، توجه کنيد؛ مثلاً اگر دانش‌آموز رشته رياضي هستيد و روزهاي سه شنبه فيزيک داريد، مدت دو ساعت را براي انجام تکاليف و مطالعه درس‌هاي داده شده اختصاص دهيد. به خاطر داشته باشيد که مطالعه و آمادگي در دروس امسال، اهميت زيادي براي کنکور شما نيز دارد؛ زيرا شما با مطالعه خوب و آمادگي کامل در اين دروس، مي‌توانيد به تست‌هاي کنکور هم بخوبي پاسخ دهيد.

نکته ديگري که شما عزيزان در برنامه‌ريزي بايد در نظر بگيريد اين است که حتماً به توان و انرژي خود نيز توجه کنيد. يک برنامه‌ريزي خوب آن است که مبتني بر واقعيات باشد؛ مثلاً چون دانش‌آموز هستيد و فکر مي‌کنيد که بايد ساعات بيشتري مطالعه کنيد، از وقت استراحت و خواب خود نزنيد. انجام اين کار، علاوه بر اينکه باعث خستگي شما مي‌شود، موجب مي‌شود که کم کم از برنامه‌تان عقب مانده و دچار ناراحتي و استرس شويد.

2-   تلاش و پشتکار و انگيزه قوي شخصي

هر ساله در کنکور، عده‌اي از دانش‌آموزان، موفق به کسب رتبه‌هاي عالي مي‌شوند؛ پس رسيدن به اين رتبه‌ها براي شما هم حتماً غير ممکن نيست و شما هم مي‌توانيد نتيجه و رتبه خوبي را در آزمون سراسري به دست بياوريد؛ اما لازمه کسب اين نتيجه خوب، آن است که انگيزه و پشتکار و تلاش زيادي داشته باشيد. حتماً هر روز و قبل از مدرسه رفتن يا مطالعه، به خود بگوييد که موفق خواهيد شد. مطمين باشيد که پيروز مي‌شويد و بزودي موفقيت خود را جشن خواهيد گرفت؛ سپس در طول روز و بدون فکر کردن به مسايل منفي، فقط با پشتکار و تلاش و انگيزه قوي درس بخوانيد. يادتان باشد که اگر انگيزه و پشتکار داشته باشيد، به اندازه داوطلبان پشت کنکور و حتي بيش از آنها مي‌توانيد درس خوانده و موفق شويد.

3-  نظم در امور

يکي از مشکلاتي که برخي از دانش‌آموزان کنکوري با آن مواجه هستند، اين است که به دليل رفتن به مدرسه، انجام تکاليف روزانه و ... نمي‌توانند خوب درس بخوانند؛ به عبارت ديگر، کنترل اوضاع برنامه درسي و وقت خود را از دست مي‌دهند. شما عزيزان براحتي مي‌توانيد بر اين مشکل غلبه کنيد، و چاره اين کار هم همان برقراري نظم در کارهايتان است. سعي کنيد که خود را به داشتن برنامه و نظم خاص در انجام تکاليف روزمره، مثل رفتن به مدرسه، مطالعه دروس، خواب و استراحت، مقيد کنيد؛ به اين ترتيب با برقراري نظم، جلوي هدر رفتن بخش زيادي از وقت شما گرفته خواهد شد. 

4-   حمايت و پشتيباني خانواده

خانواده، نقش بسيار مهمي در حمايت و پشتيباني از کنکوري‌ها دارد. اعضاي خانواده، بخصوص والدين، مي‌توانند با راهنمايي‌هاي درست و اصولي خود، نقش مهمي در هدايت تحصيلي و آمادگي داوطلب داشته باشند. براي اينکه اين موضوع تحقق يابد، يک سوي جريان رابطه، شما دانش‌آموزان عزيز هستيد. سعي کنيد هر وقت که با مشکلي مواجه مي‌شويد، نياز به آرامش يا هم فکري داريد يا احساس مي‌کنيد که مساله‌اي در امور درسي (بخصوص کنکور) ذهن شما را به هم ريخته است، آن را با خانواده خود در ميان بگذاريد. اگر حتي پدر و مادرتان نتوانند بنا به دلايل مختلفي، مثل کم سواد يا بي‌سواد بودن يا داشتن مشغله زياد، شما را دريابند، با خواهر و يا برادر خود، مشکلتان را در ميان بگذاريد. گاهي حتي اگر آنها هم نتوانند کاري براي شما انجام دهند، همان صحبت کردن از مشکل هم باعث مي‌شود تا شما احساس راحتي و آرامش کنيد.

5-   با خودتان رقابت کنيد

چون شما عزيزان هر روز با همکلاسي‌ها و هم دبيرستاني‌هاي خود در ارتباط هستيد، ممکن است که بحث از کنکور، بيشتر از حد معمول در صحبت‌هاي روزمره شما وارد شود. اين بحث‌ها هم مي‌تواند مثبت و هم مي‌تواند منفي باشد. جنبه مثبت آن بحث‌ها اين است که مي‌توانيد در مدرسه يا حتي وقتي که در خانه هستيد، به شکل تلفني يا حضوري، با هم کلاسي‌هاي خود به مطالعه و رفع اشکال بپردازيد. جنبه منفي آن بحث‌ها هم اين است که ممکن است در اين ارتباط‌ها افکار منفي يا گزارش‌هاي غلط و استرس برانگيزي از کنکور، ميزان مطالعه بقيه داوطلبان، اطلاعات آنها، رتبه سال هاي قبل و ... رد و بدل شود و تاثير منفي بر ذهن شما عزيزان گذارد.

    نکته‌اي که بايد به آن توجه داشته باشيد اين است که سعي کنيد به سخنان منفي يا استرس برانگيز همکلاسي‌هاي خودتان توجه نکنيد. به اين موضوع اهميت ندهيد که چه کسي، چقدر مطالعه داشته است و شما در مقايسه با آن فرد چگونه هستيد. بايد بدانيد که اولاً سطح هر داوطلب در دروس مختلف با يکديگر فرق مي‌کند؛ مثلاً ممکن است نياز باشد تا شما درس زيست‌شناسي را زياد مطالعه کنيد، اما همکلاسي‌تان اين درس را بسيار کمتر از شما بخواند؛ از طرف ديگر، ممکن است که شما در دروس عمومي قوي باشيد و بتوانيد با يک مطالعه سطحي، درصد خوبي را در اين دروس به دست آوريد. در مجموع، برنامه‌ريزي داوطلبان هم با يکديگر تفاوت دارد؛ مثلاً طبق برنامه‌ريزي، ممکن است که شما در فصل دوم شيمي دو بوده و همکلاسي شما در فصل چهارم اين درس باشد؛ اما اين موضوع به آن معني نيست که شما نتوانيد اين درس را تا زمان برگزاري کنکور به پايان برسانيد؛ پس براي اينکه روزهاي مدرسه و آمادگي براي کنکور را بخوبي سپري کنيد، اصلاً اهميت ندهيد که ديگران چقدر مطالعه کرده يا در چه سطحي هستند؛ بلکه با خودتان رقابت کنيد و خودتان را نسبت به هفته، ماه قبل يا دانسته‌هاي قبلي‌تان، بسنجيد و ارزيابي کنيد.

6-   اعتماد به نفس داشته باشيد

بسياري از دانش‌آموزان، از آنجايي که برعکس ساير داوطلبان پشت کنکوري، کنکور را براي اولين بار تجربه مي‌کنند، نگران هستند و با کوچکترين موضوعي (مثلاً اشتباه زدن چند تست پياپي يا ندانستن چند مطلب در يک درس) بلافاصله نااميد شده و احساس مي‌کنند که در آزمون اصلي هم موفقيتي کسب نخواهند کرد.

در چنين شرايطي، مانند همه مدتي که مي‌خواهيد کنکور بدهيد، داشتن اعتماد به نفس، يکي از مهم‌ترين و کليدي ترين مسايل است. همه داوطلبان، حتماً بايد به خاطر داشته باشند که نتيجه نهايي هر داوطلب، فقط و فقط بعد از کنکور مشخص مي‌شود و نه قبل از آن و بر اساس حدس و گمان؛ پس با داشتن يک اعتماد به نفس قوي و بالا، به هدف خود فکر کنيد و اجازه ندهيد تا مشکلات کوچک يا سخنان نااميد و دلسرد کننده ديگران، بر روند آمادگي شما در کنکور تاثير منفي گذارد و باعث شکست شما گردد. 

7- کتاب درسي، مهم‌ترين مرجع کنکور

يکي از نگراني‌هايي که بيشتر داوطلبان دانش‌آموز دارند، اين است که در وقت کمتري که آنان نسبت به ساير داوطلبان پشت کنکوري دارند، نمي‌توانند کتاب‌هاي کمک درسي يا کتاب‌هاي تست زيادي را مطالعه کنند و به اين خاطر احساس مي‌کنند که از سايرين عقب خواهند ماند. بايد اشاره کنيم که کتاب درسي، مهم‌ترين و اصلي‌ترين مرجع همه سؤالات کنکور است، و اگر شما عزيزان، اين کتاب‌ها را بخوبي مطالعه کنيد، براحتي مي‌توانيد به سؤالات آزمون سراسري پاسخ داده و رتبه خوبي را کسب کنيد؛ پس نگران وقت کم براي مطالعه و مطالعه نکردن کتاب‌هاي کمک آموزشي نباشيد و تمرکز خود را فقط روي کتاب‌هاي درسي خود بگذاريد. ضمناً براي تست‌زني هم به سراغ تست‌هاي آزمون سراسري برويد.

8- استفاده بهينه از کلاس درس

يکي از کارهاي بسيار مهمي که شما دانش‌آموز داوطلب کنکور بايد انجام دهيد اين است که در سر کلاس درس، همه حواس خود را روي درسي که معلم مي‌دهد، متمرکز کنيد. اين موضوع، اهميت زيادي دارد؛ زيرا، چه بخواهيد و چه نخواهيد، بخشي از وقت شما در کلاس درس مي‌گذرد. در واقع شما مجبور هستيد که در کلاس حضور داشته باشيد؛ پس خوب به صحبت‌هاي معلم خود گوش دهيد تا همه چيز را به خاطر بسپاريد. شايد مطالبي که معلم شما مي‌گويد باعث شود تا شما وقت کمتري را به مطالعه مجدد آن درس اختصاص دهيد و از طرف ديگر به تست‌هاي آن بحث در کنکور بخوبي پاسخ دهيد.

نکته ديگري که شما دانش‌آموزان عزيز بايد به آن توجه داشته باشيد، اين است که علاوه بر تمرکز دقيق و کامل در کلاس درس، در حل مسايل و بحث‌ها فعال نيز باشيد و با معلم خود همراهي کنيد. انجام اين کار باعث مي‌شود تا بحث‌هايي که شما در آن شرکت مي‌کنيد، بيشتر در ذهنتان بماند و بخوبي در جلسه آزمون سراسري به خاطرتان آيد.

9-   مديريت خوب دروس پيش‌دانشگاهي

شما مجبوريد که بخشي از زمان خود را به مطالعه دروس پيش‌دانشگاهي اختصاص دهيد. يکي از مهم‌ترين کارهايي که بايد انجام دهيد اين است که با توجه به وقت و زمان و نيز ميزان دانسته‌ها و اطلاعاتتان و نيز نقاط ضعف و قوتتان در هر درس، زمان مشخصي را به دروس پيش‌دانشگاهي و سال‌هاي قبل اختصاص دهيد. به ياد داشته باشيد که فقط و فقط اين شما هستيد که با توجه به شرايط درسي خود تصميم بگيريد که چه زماني، صرف مطالعه چه درسي شود.

در هنگام مطالعه دروس پيش‌دانشگاهي، دقت کنيد که هيچ مساله مهمي را از قلم نيندازيد و به گونه‌اي درس بخوانيد که مجبور نباشيد همه مطالب را دوباره به طور کامل بخوانيد؛ بلکه مطالعه‌‌تان به گونه‌اي بايد باشد که شما در مرحله بعد، فقط مطالب مهم را مرور نماييد. براي انجام اين کار، زير موارد مهم را خط بکشيد، مطالب را خلاصه‌نويسي کنيد و حتي به جدول‌ها و اشکال هم خوب دقت کنيد.

10- تفريح ممنوع

سال کنکور براي همه داوطلبان آزمون سراسري، از جمله دانش‌آموزان عزيز، سال مهمي است. اصلي‌ترين و مهم‌ترين کاري که بايد در اين سال صورت گيرد، تدوين يک برنامه‌ريزي خوب براي موفقيت در کنکور است. شما دانش‌آموزان، چون مجبور هستيد که بخشي از وقت خود را نيز به مدرسه و انجام تکاليف اختصاص دهيد، سعي کنيد که از انجام تفريحات متعدد و صرف وقت براي پرداختن به کارهاي غير ضرور جلوگيري کنيد. توجه داشته باشيد که شما وقت زيادي براي تفريح داريد و امسال را که سال کنکور شماست، فقط بايد صرف مطالعه و آمادگي براي شرکت در اين آزمون کنيد.

با اين همه، حتماً وقتي را در برنامه درسي نيز براي استراحت خود در نظر بگيريد و توجه داشته باشيد که مغز شما به دليل کار فکري گسترده، نياز به استراحت و آرامش دارد؛ در غير اين صورت، نمي‌تواند مطالب خوانده شده را مرتب در خاطر نگه دارد؛ پس مثل برخي از داوطلبان، افراطي عمل نکنيد که فقط به مطالعه فکر مي‌کنند و از خواب و استراحت خود مي‌زنند؛ بلکه تعادل داشته باشيد و همه نکات را با هم رعايت کنيد؛ در ضمن، شما عزيزان مي‌توانيد وقت کمي را هم به ورزش اختصاص دهيد. ورزش مي‌تواند توان ذهني شما را براي يادگيري بالا برده و انرژي و نيروي جسمي شما را دو چندان نمايد. 

 

از يک مطالعۀ خوب لذت ببريد

يکي از مشکلاتي که بسياري از داوطلبان عزيز در زمينه آمادگي براي کنکور با آن مواجه هستند چگونه مطالعه کردن است.آنها سعي مي‌کنند تا طبق برنامه ريزي خود پيش رفته و درس بخوانند، اما شيوه مطالعاتي‌شان چندان صحيح نيست و اين موضوع باعث مي‌شود تا اين عزيزان، با وجود وقتي که مي‌گذارند و انرژي‌اي که صرف مي‌کنند، از تلاش خود نتيجه خوبي کسب نکنند و فقط زمان مطالعه خود را هدر دهند. به همين دليل در اين مقاله سعي کرديم که شما را با مراحل مختلف يک مطالعه خوب و ثمربخش و نکات ريز و اصولي آن آشنا کنيم تا با توجه به آنها بتوانيد در وقت کمتر، در اين زمينه موفق‌تر باشيد.

يک مطالعه خوب، شامل مراحل مختلفي است، و اگر شما هر يک از اين مراحل را به خوبي رعايت کنيد، مي‌توانيد نتيجه بسيار خوبي در کنکور بگيريد. اين مراحل، شامل موارد زير است:

الف- پيش‌خواني

پيش‌خواني، اولين مرحله از مطالعه شماست. اين مرحله‌، تصويري کلي از مطالب فصل و سازمان‌بندي آن به شما به دست مي‌دهد. براي اين منظور،نخست به مرور کلي فصل مورد نظرتان بپردازيد تا با موضوعات مطرح شده در آن آشنا شويد. بعد از آن، فهرست مطالب فصل را بخوانيد و سپس عناوين بخش‌هاي اصلي و فرعي آن را مورد توجه قرار دهيد و تصاوير و نمودارها را از نظر بگذرانيد. در اين مرحله سؤال‌هايي به ذهنتان خطور مي‌کند که پس از خواندن فصل به طور کامل، ممکن است بتوانيد به آنها پاسخ دهيد.

ب- سؤال کردن

بخش‌هاي هر فصل از کتاب مورد نظرتان را يکي يکي در نظر بگيريد و هر سه مرحله سؤال کردن، خواندن و به خود پس دادن را در مورد هر فصل اعمال کنيد. در هنگام خواندن مطالب هر بخش، موضوعات مهم آن را به صورت يک يا چند سؤال در نظر بگيريد تا بعداً به آنها پاسخ بدهيد. از خود بپرسيد: «نويسنده در اين بخش چه مفاهيم مهمي را در نظر داشته است؟» و سپس با توجه به عناوين کلي که قبلاً مطالعه کرده‌ايد، به سؤالاتي که براي شما پيش مي‌آيد، به دقت توجه کنيد تا هنگام مطالعه بتوانيد به آنها پاسخ دهيد. طرح سؤال باعث مي‌شود تا شما با تمرکز بيشتري به مطالعه ادامه دهيد و کمتر، چيزي را از قلم بيندازيد.

پ- خواندن

در اين مرحله، مطالب هر بخش از فصل را براي آگاهي از معنا و مفهوم آن، با دقت بخوانيد و ضمن خواندن سعي کنيد به سؤال‌هايي که در مرحله سؤال کردن مطرح شده بود، پاسخ دهيد. درباره مطالبي که مي‌خوانيد تامل کنيد و بکوشيد که بين آن مطالب و اطلاعات قبلي خود ارتباط برقرار کنيد. مي توانيد زيرِ واژه‌ها يا عبارت‌هاي اصلي را خط بکشيد؛ اما ميزان آن نبايد از 10 تا 15 درصد متن تجاوز کند. ضمناً تا وقتي تمام مطالب بخش معيني را نخوانده يا با همه مفاهيم اصلي آن بخش آشنا نشده و اهميت نسبي آنها را ارزيابي نکرده‌ايد، از آن يادداشت بر نداريد.

 

ت- به خود پس دادن

پس از خواندن هر بخش، سعي کنيد که مفاهيم اصلي را به خاطر بياوريد و اطلاعات اصلي و کليدي را از حفظ با خود بگوييد. مفاهيم را به زبان خودتان بازگو کنيد و اطلاعات را ترجيحاً با صداي بلند، و در صورتي که تنها نيستيد، آهسته بگوييد و زير لب تکرار کنيد. مطالبي را که به ياد مي‌آوريد، با متن کتاب تطبيق دهيد تا مطمين شويد که آن را به صورت کامل و درست حفظ کرده‌ايد. به کمک روش به خود پس دادن مطالب، به کمبود اطلاعات خود پي مي‌بريد و مي‌توانيد آن مطالب را در ذهن خود سازمان‌دهي کنيد.

ث- خلاصه برداري کردن

يکي از کارهاي مهمي که انجام آن، نقش اساسي در يادگيري شما خواهد داشت، اين است که پس از به خود پس دادن، همه مطالب مهم و اصلي را به صورت خلاصه در دفتري مخصوص خلاصه برداري کنيد تا بعداً بتوانيد از آن استفاده نماييد. به خاطر داشته باشيد که خلاصه‌برداري شما نبايد به دليل وسواس و حساسيتتان، همه مطالب يا حجم زيادي از آنها را دربر بگيرد و نيز نبايد از مطالب مهم خالي باشد؛ بلکه بايد جامع و کامل باشد و در مرحله بعدي آمادگي براي کنکور، که تقريباً در خرداد ماه است و مرور مطالب را دربر مي‌گيرد، شما را از خواندن دوباره کتاب بي‌نياز کند. پس از آنکه بخشي از يک فصل را به اين شيوه مطالعه کرديد، به بخش بعدي بپردازيد و دوباره، مراحل سؤال کردن، خواندن، به خود پس دادن و خلاصه‌برداري را تکرار کنيد.

ج- مرور

مرور، يکي از مهم‌ترين مراحل يادگيري و آمادگي براي کنکور است. اگر مطالبي را که قبلاً مطالعه کرده‌ايد، مرور نکنيد، بخشي از آن يا همه آن را فراموش خواهيد کرد؛ بنابراين، حتماً بايد مرورهاي مداوم و پيوسته را در برنامه درسي هفتگي خود بگنجانيد. براي انجام اين کار مي‌توانيد در پايان ساعات مطالعه يک درس، زماني را براي مرور مطالب نيز در نظر بگيريد و سپس در پايان هر هفته يا هر دو هفته، بسته به حجم مطالب و نيز سختي و آساني هر درس، ساعاتي را براي مرور درس‌ها در برنامه درسي خود بگنجانيد، و در نهايت همه شما عزيزان، بسته به ميزان درسي که مطالعه کرده‌ايد، زماني را پس از عيد حتماً به مرور نهايي دروس خود اختصاص دهيد.

چ- آزمون

پس از مرور مطالب، بايد به آزمون و تست‌زني بپردازيد. تست‌زني نشان مي‌دهد که شما تا چه حدي از مطالب را ياد گرفته‌ايد و چه اشکالاتي در فراگيري آن مطالب داريد. مي‌توانيد تست‌زني را در چندين مرحله انجام دهيد؛ مثلاً در پايان هر هفته درسي خود، ساعاتي را به تست‌زني تمريني دروس مختلف اختصاص دهيد و اين کار را پيوسته ادامه دهيد تا اينکه بعد از عيد و به خصوص در خرداد ماه به تست‌زني سرعتي بپردازيد. پس از انجام تست‌زني و ديدن اشکالات خود، در همان روز يا ساعت بعدي مطالعه آن درس در برنامه درسي‌تان، به سراغ مطالبي برويد که آنها را غلط زده‌ايد و دوباره آن مباحث را مرور کنيد. به اين ترتيب، خواهيد ديد که شما، يک بار ديگر، مطالب را مرور کرده و سطح يادگيري خود را بالا برده‌ايد.

مطالعه گروهي

برخي از داوطلبان معتقدند که مطالعه گروهي، در يادگيري بهتر و سريع‌تر بعضي از دروس، سودمند است؛ با اين حال، مطالعه گروهي بايد با روشي ويژه انجام گيرد؛ در غير اين صورت، جز اتلاف وقت و ناکامي، نتيجه‌اي به بار نخواهد آورد. براي اينکه به عنوان يک داوطلب از مطالعه گروهي خود بهره لازم را ببريد، به اين نکات توجه کنيد:

1- اندازه گروه مهم است. گروه مي‌تواند شامل دو نفر باشد؛ ولي اگر تعداد اعضا بين سه تا شش نفر باشد، مطلوب‌تر است؛ به طوري که اگر يک نفر نتوانست در جلسه شرکت کند، گروه بتواند به کار خود ادامه دهد.

2-    يک نفر از اعضا بايد در نقش سرگروه عمل کند. او بايد مراقب باشد که جلسه به شکل درستي اجرا شود و کسي بيش از حد صحبت نکند يا خيلي وقت جلسه را به هدر ندهد.

3-    هر يک از اعضا بايد مطالب فصل آينده را به خوبي مطالعه کرده و در ضمن، خود را براي پاسخگويي به سؤالات و اشکالات ديگر افراد گروه آماده کند؛ به علاوه، اگر در ميان افراد، دانش‌آموزان قوي و ضعيف وجود داشته باشند، بايد سعي شود تا همه بتوانند از مباحث و نکات کليدي استفاده کرده و آنها را ياد بگيرند. از آنجايي که دانش‌آموزان ضعيف باعث مي‌شوند که دانش‌آموزان قوي به صورت خيلي کند و با سرعت پايين در جلسات گروهي پيش بروند، ممکن است که اين روند به دانش‌آموزان قوي لطمه بزند.

4-    در مطالعه گروهي همه بايد به خاطر داشته باشند که تمام مراحل يک مطالعه را رعايت کنند تا بعداً در مراحل مرور و تست زني، دچار اشکال نشوند.

5-    مطالعه جمعي باعث مي‌شود که هر لحظه امکان گفت ‌و گو بين افراد در موضوع‌هاي مختلف به وجود آيد. به خاطر داشته باشيد که اين بحث‌ها، سبب تمرکز نداشتن اعضا در مطالعه و کاهش در پيشرفت يادگيري آنها مي‌شود.

6-    مطالعه جمعي براي برخي از کتاب‌هاي درسي، مانند رياضي، مناسب است و مي‌تواند در فراگيري درس مورد نظر تاثير مثبت داشته باشد؛ البته اگر دانش‌آموز، آن بخش از درس را که مي‌تواند به تنهايي مطالعه کند، خوانده و بخشي ‌را که مشکل دارد با ديگران حل و فصل کند، اين موضوع بر يادگيري وي تاثير بيشتري مي‌گذارد.

7-    اگر مطالعه گروهي، براي رفع اشکال انجام شود، در مقايسه با مطالعه گروهي يک فصل يا بخش‌هايي از يک يا چند کتاب، بهتر است؛ بنابراين، به شما عزيزان توصيه مي‌شود هم براي اينکه از وقت خود استفاده خوبي داشته باشيد و هم از مطالعه گروهي نتيجه بهتري بگيريد، براي رفع اشکال به مطالعه گروهي مبادرت کنيد تا مطالعه شما جنبه مرور کردن داشته باشد.

8-    مي‌توانيد بعد از مطالعه، با دوستان خود درباره مطالب مطالعه شده بحث کنيد. اين امر باعث مي‌شود که مطالب خوانده شده بهتر در ذهن شما باقي بماند. گفت‌وگو با دوستان درباره مطالب خوانده شده، نوعي مرور مطالب محسوب مي‌شود و مطالب در ذهن باقي خواهد ماند.

9-    يک بار جلسه مطالعه گروهي راه بيندازيد و منصفانه آن را محک بزنيد. اگر شما از اين روش استفاده کرديد و جواب نداد، آن را تعديل کنيد، و اگر باز هم جواب نداد، از آن دست برداريد و سعي کنيد که به مطالعه انفرادي بپردازيد و سپس براي رفع اشکال، با دوست يا دوستان خود جلسه بگذاريد.

براي اينکه از زحمت و تلاش خود در مطالعه، بهترين استفاده را ببريد حتماً به نکات زير نيز توجه کنيد:

1-    روش صحيح خط کشيدن زير نکات مهم، به اين صورت است که ابتدا بايد مطالب را خوانده و مفهوم را کاملاً درک کرده و سپس زير نکات مهم را خط بکشيد؛ نه آنکه در کتاب دنبال نکات مهم بگرديد تا زير آن را خط بکشيد ! 

2-    مي‌توانيد در هنگام مطالعه اوليه، از حاشيه نويسي در متن کتاب استفاده کنيد و در مرور بعدي به اين حاشيه‌ها هم توجه کنيد؛ البته خلاصه نويسي، از حاشيه نويسي، بهتر و کارآمدتر است.

3-    اگر مکان مطالعه شما کمى آشفته و به هم ريخته است، مرتب کردن آن را به نيم ساعت پس از مطالعه موکول کنيد؛ زيرا در اين صورت، در حين مرتب کردن اتاق، به مطالبى که مطالعه کرده‏‌ايد، فکر خواهيد کرد و زمان مفيدى را از دست نخواهيد داد.

4-    گاهى اوقات براي مطالعه، از مکان‏هاى استثنايى و هيجان‏ انگيز استفاده کنيد تا مطلبى که مطالعه مى‏کنيد، همراه آن خاطره در ذهن شما ماندگار شود.

5-    هيچ گاه مطالعه خود را به حضور در مکان خاصى مشروط نکنيد؛ زيرا در اين صورت، بهانه‏‌اى مى‏يابيد تا در ساير مکان‏ها از مطالعه بگريزيد. به ياد داشته باشيد که در حقيقت، «مکان مطالعه، جايى است که شما در آن هستيد.»

6-    بايد در خواندن کتاب استقامت داشته باشيم. استقامت، لجاجت نيست؛ بلکه نوعى بردبارى است؛ پس اگر مطلبي را خوانديد و ياد نگرفتيد، نااميد نشويد و به خاطر داشته باشيد که بسياري از داوطلبان ديگر هم در شرايط شما هستند و فقط با تکرار و سماجت است که در اين زمينه موفق مي‌شوند.

7-    به خاطر داشته باشيد که حجم مطالعه، نبايد حواس شما را پرت کند. بهتر است آن چه را که مى‏خواهيد، بدانيد و بفهميد و سپس با کلمات «سرعت» و «بيشتر» وسوسه شويد؛ زيرا اگر شما وقت مشخصي را براي مطالعه هشت صفحه بگذاريد تا همه مطالب آن هشت صفحه را فرا بگيريد، بهتر است از اينکه سي صفحه را در همان وقت بخوانيد و چيزي از آن دستگير شما نشود !

8-    بايد کتابى را که مطالعه مى‏کنيد، مختص به خود شما باشد تا به راحتى در آن علامت‏گذارى و نکته نويسى کنيد. استفاده از مداد يا ماژيک رنگى، به شما امکان مى‏دهد تا در مراجعه مجدد به کتاب، از آن بهره بيشترى ببريد؛ هر چند نبايد اين خطوط رنگى، استفاده شما را از ساير خطوط کتاب کاهش دهد.

9-    گاهى قرار دادن يک پاداشِ مشروط براى مطالعه حجم خاصى از کتاب و يادگيري کامل آن، به هيجان و لذت مطالعه مى‏افزايد و نوعى اثر تشويقى بر شما مى‏گذارد. اين پاداش‏ها مى‏تواند ديدن يک برنامه تلويزيونى، رفتن به مکانى خاص، انجام يک فعاليت مورد علاقه يا حتى خوردن يک خوراکى دلپذير باشد.

10-رنگ کاغذ، رنگ قلم، نحوه نشستن، فاصله چشم با کتاب، نور محيط و ساير شرايط مکانى نيز در کارآيى مطالعه شما کاملاً مؤثرند؛ پس سعي کنيد که تمام اين جوانب را در نظر گرفته و به صورت جدي، مطالعه خود را شروع کنيد.

11- بهترين زمان مطالعه براي انسان، هنگام آرامش و داشتن رضايت است؛ زيرا داشتن دغدغه و نگراني در هنگام مطالعه، نتايج مطلوبي را براي انسان به همراه نخواهد داشت. مشغول بودن فکر و ذهن و خستگي روح و جسم، توان فرد را کاهش مي‌دهد و در اين حالت، مطالعه کتاب، جز اتلاف وقت و بي‌حاصلي، سودي ندارد.

12- زمان مطالعه براي افراد مختلف، تفاوت مي‌کند: برخي در سکوت شب و برخي نيز هنگام صبح را به عنوان زمان مطالعه انتخاب مي‌کنند؛ اما مطالعه هنگام صبح از هر زمان ديگري بهتر است. مطالعه کتاب را صبح زود شروع کنيد؛ زيرا ذهن انسان پس ازچند ساعت استراحت و آرامش، بيش از هر زمان ديگري آماده يادگيري است.

13- براي مطالعه هرچه بهتر در هنگام صبح، سعي کنيد که شب‌ها زودتر بخوابيد تا بتوانيد مطالعه مفيدي داشته باشيد. خستگي، دست کم پنجاه درصد از توانايي ذهني و مغزي انسان را کاهش مي‌دهد و مطالعه در چنين وضعيتي، يادآوري مطالب فرا گرفته پيشين را نيز با اختلال روبرو مي‌کند.

14- وسعت ديد، يکي از عوامل کندخواني است که بايد از آن پرهيز شود. هنگام خواندن، وسعت ديد را مي‌توان تا حد ديدن بيش ‌از پنج کلمه در هر توقف گسترش داد. براي ديدن بيش از يک کلمه در هر بار خواندن، بايد از حرکت سر جلوگيري شود؛ بدين ترتيب، تعداد توقف‌هاي يک خواننده در پاراگراف دو خط و نيمي، به حدود پنج تا شش توقف کاهش مي‌يابد.

15- کتاب را همواره بدون شتاب و عجله مطالعه کنيد و تا زماني که مطلبي را به درستي فرا نگرفته‌ايد سراغ مطالعه مطلب ديگري نرويد. مطالب مشکل و آسان يک کتاب، به هم پيوسته و مرتبط است و زماني‌که يک مطلب را خوب ياد نگرفته‌ايد، مطالعه ‌و يادگيري مطالب ديگر با دشواري صورت مي‌گيرد.

16-  جهش و پريدن از مطالعه يک موضوع به موضوعي ديگر، بدون در نظر گرفتن فاصله، سبب مي‌شود که دو مطلب درهم آميزد و در نتيجه هيچ کدام از دو مطلب به درستي در ذهن فرد باقي نماند. سعي کنيد مطالبي را که از يک کتاب مي‌خوانيد، به هم پيوسته و مرتبط به يکديگر باشد، و زماني که از يک موضوع به موضوع ديگر مي‌رويد، حتماً بايد مطمين شويد مطالبي را که در بين اين دو مطلب وجود داشته و شما از خواندن آن صرف نظر کرده‌ايد، به خوبي مي‌دانيد يا ارتباطي بين آن مطالب با دو مطلب مورد نظر وجود ندارد و يا اينکه در کنکور، ارزشي در تست زني و نمره گرفتن ندارد.

17- يکي از عوامل عمده‌اي که باعث جلوگيري ‌از درک سريع و خوب يک متن در هنگام خواندن و مانع يادگيري آن مطلب مي‌شود، تداخل آموخته‌هاي قبلي و بعدي است؛ يعني مطالب قبلي آموخته شده با مطالب جديد در هم مي‌آميزد. براي جلوگيري از بروز اين حالت، بهترين راه، مطالعه تک موضوعي است؛ يعني در مدتي که يک مطلب را مي‌خوانيد، از خواندن ساير مطالب در موضوعات ديگر خودداري کنيد و تنها ذهن خود را روي همان مطلب متمرکز کنيد و پس از استراحتي کوتاه يا در ساعت مطالعه بعدي،  موضوع مطالب را تغيير دهيد. انجام اين کار، باعث تداخل پيدا نکردن دانسته‌ها و آموخته‌هاي جديد با ساير مطالب قبلي مي‌شود.

18-  در صورت مشاهده خستگي از يک موضوع يا يک کتاب (درسي و غيردرسي)، کتاب ديگري را (با حفظ فاصله زماني) محور مطالعه خود قرار دهيد.

در هنگام مطالعه، به عکس‌ها، نمودارها، جدول‌ها و سرفصل‌ها توجه کنيد؛ زيرا ممکن است که از همين موارد در کنکور نيز تست‌هايي طرح شود؛ علاوه بر اين، توجه به اين موارد، به يادگيري بهتر شما کمک مي‌کند. 

پیک سنجش شماره 1251

قسمت اول تست زدن را تمرين کنيد

يکي از بزرگترين تفاوت‌هاي سال دوازدهم با ساير سال‌هاي تحصيلي، نقش مهم سؤال‌هاي چهار گزينه‌اي در اين سال است. تا سال دوازدهم، سؤال‌هاي چهار گزينه‌اي يا جايگاهي در برنامۀ آموزشي دانش‌آموزان ندارد يا حضورش نسبت به سؤال‌هاي تشريحي کم‌رنگ‌تر است، اما سال دوازدهم اهميت بسيار زيادي براي دانش‌آموزان دارد؛ زيرا آزمون سراسري به صورت تستي برگزار مي‌شود.

اما يک دانش‌آموز سال دوازدهم، از کي و چگونه بايد از سؤال‌هاي تستي استفاده کند؟ آيا از ابتدا بايد زمان را در سؤال‌هاي تستي لحاظ کند؟ آيا بايد از همان ابتدا نمرۀ منفي را در آزمون‌هاي تستي در نظر گرفت؟ (در آزمون سراسري، هر تستي که غلط پاسخ داده شود، نمرۀ منفي دارد؛ در نتيجه، پاسخ ندادن به يک سؤال، بهتر از پاسخ غلط دادن به آن است).

در اين مقاله به بررسي سؤال‌هاي فوق مي‌پردازيم.

چرا بايد سؤال تستي کار کرد؟

برخي از معلم‌ها و دانش‌آموزان تصوّر مي‌کنند عامل موفقيت در آزمون سراسري اين است که داوطلب به مفاهيم کتاب‌هاي درسي کاملاً مسلط باشد تا بتواند به هر نوع سؤالي که از مباحث درسي طرح مي‌شود، پاسخگو باشد. آنها مي‌گويند در سؤال تشريحي، بهتر مي‌توان سطح علمي دانش‌آموز را سنجيد و به نقاط ضعف و قوت او پي برد، اما در سؤال تستي، احتمال دارد که داوطلب، بر پايه شانس و اقبال، به برخي از سؤال‌ها پاسخ صحيح بدهد؛ البته ما نيز معتقديم که اولين و مهم‌ترين قدم براي هر داوطلبي، تسلّط بر مباحث درسي است و امتحان تشريحي مي‌تواند مباحث علمي را در ذهن دانش‌آموز نهادينه کند، اما اين موضوع، به معناي بي‌توجهي به تست و آزمون‌هاي تستي نيست. يک داوطلب براي کاهش اضطراب، دقت بيشتر و کسب سرعت عمل لازم در جلسۀ آزمون سراسري، پيدا کردن نکات ريز و ظريف هر مبحث درسي، پيدا کردن کوتاه‌ترين و بهترين راه حل، نياز به پاسخگويي به تست‌هاي متعدد و متنوع دارد. در واقع داوطلبي که اصول و قوانين تست‌زني را خوب بلد نباشد و در تست‌زني مهارت نداشته باشد، حتي اگر خيلي خوب درس خوانده باشد و معدل کتبي نهايي‌اش هم 20 باشد، مطميناً در رقابت ميليوني و فشردۀ کنکور نتيجه خوبي نخواهد گرفت.

مي‌خواهيم بگوييم افرادي که ساعت مطالعۀ بالايي دارند، ولي تست‌زني را جدي نمي‌گيرند، به نتيجۀ مطلوبي هم در آزمون سراسري نمي‌رسند؛ در حالي که تست‌زني مطلوب و هدفمند، کيفيت يادگيري و ساعت مطالعه را بالا مي‌برد و منجر به کسب نتيجۀ بهتري در اين آزمون مي‌شود.

کي تست بزنيم؟

آيا بايد قبل از مطالعۀ يک درس تست زد و نکته‌هاي درسي را در تست فراگرفت و سپس به سراغ مطالعۀ يک درس رفت؟ آيا بايد يک بار روزنامه‌وار درس را خواند و بعد با زدن تست، نکته‌هاي ظريف درسي را فراگرفت و همۀ آنها را در کتاب درسي يادداشت کرد؟ آيا بايد اول درس را به طور مفهومي و تشريحي خوب فراگرفت و در زمينه مبحث مورد نظر، سؤال تشريحي حل کرد و بعد از تسلط کامل به آن درس يا مبحث، به سراغ تست رفت؟

واقعيت اين است که نمي‌توان يک نسخه مشترک براي همۀ داوطلبان پيچيد، و در عمل هم مي‌بينيم که بهترين رتبه‌هاي آزمون سراسري، در اين زمينه، متفاوت عمل کرده‌اند؛ براي مثال، ياسمن مير، رتبۀ شش کشوري گروه آزمايشي علوم تجربي در آزمون سراسري سال 96، براي مطالعۀ زيست‌شناسي به تست پاي‌بند بود و مي‌گفت: فقط يک بار روزنامه‌وار کتاب درسي‌ام را مي‌خواندم و سپس تست‌هاي مرتبط با مبحث مورد نظر را مي‌زدم و نکات تستي را مهم را در حاشيۀ کتاب درسي‌ام يادداشت مي‌کردم و دفعات بعد، کتابم را با همۀ نکات يادداشت شده مطالعه مي‌کردم.

در مقابل، سيد شايان پور مير بابايي، رتبۀ يک گروه آزمايشي علوم تجربي در آزمون سراسري سال 93، در همين زمينه مي‌گفت: زيست‌شناسي را به طور خيلي دقيق و مفهومي مي‌خواندم و همه قسمت‌ها و شکل‌هاي کتاب را بررسي مي‌کردم و سپس براي هر مبحث، تست‌هاي زيادي حل مي‌کردم.

همچنين عده‌اي معتقدند که نبايد در تست زدن عجول بود و حداقل بايد يک يا دو روز بين خواندن يک مطلب و حل تست آن، فاصله باشد تا اطلاعات خوانده شده، از حافظۀ کوتاه مدت به حافظۀ بلند مدت منتقل شود و سپس با تست زدن متوجه ضعف‌ها و اشتباهات خود گرديد؛ وگرنه، اگر بلافاصله تست زده شود، داوطلب، چون مطالب را در خاطر دارد، به راحتي مي‌تواند بخش اعظم تست‌ها را بزند و تصور مي‌کند که تسلط لازم را در  اين زمينه کسب کرده است.

عده‌اي نيز مي‌گويند که بعد از ياد گرفتن هر مطلب بايد تست زد تا داوطلب متوجه شود که به نکات مهم و اصلي مبحث مورد نظر مسلط شده است يا خير.

اما در کل مي‌توان گفت با توجه به هدفي که داوطلب از تست زدن دارد، مي‌تواند زمان تست زدن خود را تعيين کند؛ براي مثال، اگر هدف داوطلب، زدن تست‌هاي آموزشي يا يادگيري است، بايد تست‌هاي مورد نظر را درطول هفته تقسيم کند؛ چرا که يادگيري، فرايندي تدريجي است و با گذشت زمان انجام مي‌شود و مغز نمي‌تواند در يک زمان، مباحث زيادي را تحليل کند و براي مدت زمان زيادي در خود نگه دارد. توجه داشته باشيد که اين مرحله  آموزش و يادگيري شماست و نيازي نيست که هنگام تست‌زني، خيلي مقيد به زمان و سرعت عمل باشيد، بلکه مهم اين است که تست‌ها را به جواب نهايي برسانيد و انتظار نداشته باشيد که در اين مرحله، سرعت تست‌زني و تعداد پاسخ‌هاي درست شما در هر درس زياد باشد. همچنين مهم اين است که با تست‌زني آشتي کنيد و منتظر نباشيد که به طور کامل يک مبحثي را فرا گيريد و بعد به سراغ تست آن برويد؛ زيرا عادت به تست‌زني، يکي از اصول يادگيري و مطالعۀ مفيد براي آزمون سراسري است و باعث حفظ آرامش و افزايش اعتماد به نفس در مواجهه با تست‌هاي اين آزمون و حتي آزمون‌هاي مدرسه يا ساير آزمون‌ها مي‌شود.

مراجعه به جواب تشريحي و مطالعۀ عميق و دقيق آن در اين مرحله نيز بسيار مهم است؛ چون انجام اين کار باعث مي‌شود که نکتۀ سؤال و علت ردّ گزينه‌هاي ديگر را به خوبي متوجه شويد و همچنين از راه حل‌هاي تستي (که گاه به ذهن شما نرسيده بود) بهره ببريد و با مطالعه‌اي که مي‌کنيد، مطالب درسي را نيز مرور کنيد.

در تست ارزيابي سنجشي، بايد تقريباً بعد از گذشت يک هفته از تست زدن آموزشي، تست‌هاي خود را بزنيد. در اين مرحله بايد تست‌زني شما همراه با رعايت زمان باشد و با تست‌هاي متنوع (در سطح‌هاي مختلف) مهارت خود را تقويت کنيد و خود را براي روبرو شدن با هر نوع تست و در هر سطحي آماده سازيد.

مرحلۀ آخر تست سرعتي، جمع‌بندي است. اين مرحله معمولاً از اسفند يا فروردين ماه شروع مي‌شود. در اين مرحله حتماً بايد به شيوۀ کنکور از خودتان آزمون بگيريد؛ يعني در مرحلۀ اول، مجموعه دروس عمومي را در 75 دقيقه پاسخ دهيد و سپس کل دروس عمومي و اختصاصي را در زماني مشابه کنکور و با شرايطي مشابه آن پاسخگو باشيد؛ تا بتوانيد ذهنتان را عادت دهيد که از يک درس به سراغ درس ديگر برود و در عين حال سردرگم نشود؛ در ضمن بايد بتوانيد در مدت چند ساعت به صورت مداوم، تست‌هاي دروس مختلف را بدون خستگي جسمي و ذهني پاسخ بدهيد.

پیک سنجش شماره 1251