دکترمحمد گنجي:
خلاصه نويسي قسمتي مهم از مطالعه ميباشد. خلاصه نويسي علاوه بر كمك به در ك بهتر مطالب باعث ميشود تمركز بيشتر شده، در زمان بازگشت به مطالب خوانده شده و مرور (دوره درسي) زمان كمتري تلف ميشود .
به طور كلي خلاصه نويسي مهم ترين منبع در اوقات فراعت يا دوره فراموش كردن ميباشد و در ضمن وقتي ميتوانيد مطالب را خلاصه بنويسيد يعني آن را درست فهميده ايد زيرا با نوشتن بسياري از ابهامات رفع ميشود. پس ميتوان گفت قسمت عمدهي مطالعه بايد از روي خلاصهنويسيها صورت گيرد.
روش كار : براي شروع كار از كلاس درس شروع ميكنيم يعني در كلاس تمام مطالبي را كه دبير ميگويد يادداشت نمائيد و كتاب يا جزوه را حاشيه نويسي و علامت گذاري نماييد.
براي يادداشت برداري از متن بايد آنر ا به طور سريع بخوانيم و سعي نمائيم مطالب را درك كنيم و سپس از استنباط خودمان شروع به نوشتن مطالب كليدي نمائيم يعني يادداشت برداري فقط با كلمات ويزه خودمان باشد و نكات اساسي بيان شود يعني يادداشت ها اصلا ً باز نويسي مطالب نباشد بلكه چكيده و استنتاج مطالب به صورت كلمات كليدي باشد به طوري كه باديدن كلمه مفهوم فوق به ياد آيد.
در خلاصه نويسي ابتدا بايد كليات موضوع مورد توجه قرار گيرد و موضوعات به صورت نمودار درختي رسم شود سپس به بررسي جزئيات پرداخته شود.
در خلاصه نويسي بايد دقت كرد كه معمولاً ايده و نكته اصلي در دوجمله اول پاراگراف بيان ميشود و بقيه پاراگراف توضيحات اين مطب ميباشد اما اين امر بدان معني نيست كه بقيه متن مهم نيست بلكه در ادامه متن بايد به كلمات مهم مانند : نخست ، مهمترين عامل ، بيشترين تاثير ، نكته اساسي ، در نتيجه و … بسيار توجه كرد.
بهتر است نوعي خلاصه نويسي براي خودتان بكار ببريد.
۱ – از علائم رياضي زير استفاده كنيد:
· س به جاي سئوال
· ج به جاي جواب
· / به جاي زياد شدن
· \ به جاي كم شدن
· > به جاي كوچكتر
· < به جاي برزگتر
· ~ به جاي رابطه داشتن
۲- كلمات مهم را بزرگتر بنويسيد .
۳- از رنگهاي مختلف استفاده كنيد وكاغذ را زيبا كينم (مخصوصاً در منزل)
۴- بسياري از ارتباط ها ونتايج را با فلش و آكلاد نشان دهيد.
۵- طرز ارتباط موضوعات اصلي وفرعي را به كمك ساختار درختي نمايش دهيد هرچه زمان بيشتري براي ساختار درختي در نظر گرفته شود بهتر است چون به در ك بهتر كمك ميكند .
۶- خلاصه نويسي اصلا ً نبايد با عجله انجام شود بلكه بايد با صبر وحوصله و با دقت انجام شود.
۷- در هنگام خلاصه نويسي بهتر است در كنار هر مطلب يا زير آن ۴ تا۵ سانتي متر جابراي اضافه نمودن مطالب بعدي در نظر گرفت .(بهتر است خلاصه نويسي روي برگه انجام شود تا بعدا جا براي اضافه كردن برگه وجود داشته باشد)
۸- هيچ گاه در حين مطالعه (همزمان با خواندن) خلاصه نويسي نكنيد زيرا هر كدام از اين دو فعاليت (خواندن و خلاصه نويسي) نيازمند فعاليت و فر آيند فيزيكي، مغزي مجزا ميباشد در غير اين صورت در هر دو عمل اخلال ايجاد ميشود .
۹- خلاصه برداري از منابع مختلف انجام شود و همه اين خلاصه ها در كنار هم قرا گيرند يعني يادداشت هاي برداشته شده درباره يك موضوع از گفته هاي معلم – كتاب و كتاب كمك درسي در كنار هم قرار گيرند .
۱۰- سئوالات و تست ها به سمت مفهومي شدن حركت ميكنند پس همه مطالب خوانده شود.
۱۱- اگر با چند بار خواندن مطلبي آنرا متوجه نميشويد براي فهم آن اصرار نكنيد، كنار آن علامت گذاشته و از آن بگذريد و بعداً به آن مراجعه كنيد.
مرور خلاصه نويسي:
تكرار در فواصل زماني مشخص باعث ذخيره در حافظه موقت و انتقال آن به حافظه دائمي ميشود اين مرور در مراحل زير انجام ميشود :
۱- اولين مرور ده دقيقه بعد از يك مطالعه يك ساعته ميباشد.
۲- دومين مرور روز بعد و به مدت ۳ تا ۴ دقيقه صورت ميگيرد .
۳- سومين مرور يك هفته بعد و در پايان هر ماه مرور كلي باعث ميشود ۹۵ درصد مطالب در حافظه بلند جايگزين شود .
بايد توجه كرد كه تكرار يكنواخت مغز را خسته ميكند.
بهترين زمان مرور كلي در تعطيلات ميباشد مخصوصاً تعطيلات عيدو خردادماه .مرور درس وقتي مفيد خواهد بود كه مطالعه اوليه كامل باشد.يك نوع مرور ميتواند با انجام آزمون همراه باشد.
براي مرور اصولي و كارا ميتوان از جعبه لايتنر و يا نرم افزار لايتنر نيز استفاده نمود (بيشتر براي لغات، تاريخ ادبيات،فرمول و…)
روشهاي مطالعه
آيا تاكنون به اين موضوع فكر كردهايد كه هنگام مطالعه از چه روشي استفاده ميكنيد؟ يك روش مطالعه صحيح و اصولي ميتواند بسياري از مشكلات تحصيلي را از بين ببرد. بررسيهاي به عمل آمده گوياي آن است كه افرادي كه در زمينهي تحصيل موفق بودهاند، روش صحيحي براي مطالعه داشتند.
يادگيري (Learning) مسئلهاي است كه در سراسر طول زندگي انسان به ويژه در دوران دانش آموزي و دانشجويي اهميت زيادي دارد. چرا كه دانش آموزان و دانشجويان هميشه در معرض امتحان و آزمون قرار دارند و موفقيت در آن آرزوي بزرگشان است.
شايد به افرادي برخورده باشيد كه ميگويند: همه كتابها و جزوهها را ميخوانم، اما موقع امتحان آنها را فراموش ميكنم، يا من استعداد درس خواندن را ندارم، چون با اينكه همه مطالب را ميخوانم اما هميشه نمراتم پايين است و يا ... . بسياري از اينگونه مشكلات به نداشتن يك روش صحيح براي مطالعه باز ميگردد. عدهاي فقط به حفظ كردن مطالب اكتفا ميكنند، بطوري كه يادگيري معنا و مفاهيم را از نظر دور ميدارند. اين امر موجب فراموش شدن مطالب بعد از مدتي ميشود، در واقع آنچه اهميت دارد يادگيري معنا و مفهوم است، چيزي كه نميتوانيم و نبايد از آن دور باشيم.
براي آنكه مطلبي كاملا آموخته شده و با اندوختههاي پيشين پيوند يابد، بايد حتما معنا داشته باشد، در اين صورت احتمال يادگيري بيشتر و احتمال فراموشي كمتر خواهد شد. بنابراين قبل از اينكه خود را محكوم كنيم به نداشتن استعداد درس خواندن ، كمبود هوش ، كمبود علاقه ، عدم تونايي و ساير موارد ، بهتر است نواقص خود را در مطالعه كردن بيابيم و به اصطلاح آنها بپردازيم. در اينصورت به لذت درس خواندن پي خواهيم برد. اولين قدم در اين راستا آن است با اندكي تفكر عادتهاي نامطلوب خود را در مطالعه يافته و سپس عادتهاي مطلوب جايگزين آن گردد.
براي تغيير عادات مطالعه مراحل زير را بايد در نظر گرفت:
1. آگاهي (درباره موضوع)
2. علاقه
3. ارزيابي (ارزيابي اطلاعات بدست آمده با در نظر گرفتن موقعيتهاي موجود)
4. آزمايش (بكار بستن فكر)
5. مطابقت خود با فكر تازه و اختيار و قبول آن
انواع روشهاي مطالعه:
روش اول: روش پس ختام
اين روش يكي از مهمترين و معروفترين روشهاي بهسازي حافظه است. نام اين روش همانند نام انگليسي آن (PQ4R) متشكل از حروف اول شش مرحله آن است.
مراحل پيش خواني
در اين مرحله كتاب يا مطلب بصورت يك مطالعه اجمالي و مقدماتي مطالعه شود. از جمله موارد اين مرحله خواندن عنوان فصلها ، خواندن سطحي فصل ، توجه به تصاوير ، بخشهاي اصلي و فرعي و خلاصه فصلها ميباشد. هدف در اين مرحله يافتن يك ديد كلي نسبت به كتاب و ارتباط دادن بخشهاي مختلف كتاب با يكديگر ميباشد.
مرحله سؤال كردن
پس از مطالعه اجمالي موضوعات و نكات اصلي ، به طرح سؤال در مورد آنها بپردازيد. اين كار باعث افزايش دقت و تمركز فكر و سرعت و سهولت يادگيري ميگردد.
مرحله خواندن
در اين مرحله به خواندن دقيق و كامل مطالب كتاب پرداخته ، كه هدف فهميدن كليات و جزئيات مطالب و نيز پاسخگوي به سؤالات مرحله قبل ميباشد. در مرحله خواندن براي فهم بهتر مطالب ميتوان از كارهايي مثل يادداشت برداري ، علامت گذاري و خلاصه نويسي بهره جست.
مرحله تفكر
در اين مرحله هنگام خواندن ، ساختن سؤالها ، و ايجاد ارتباط بين دانستههاي خود ، درباره مطلب فكر كنيد. در اين مورد نيز مهمترين اصل همان بسط معنايي است. بسط معنايي ممكن است در مراحل پنجم و ششم نيز يعني در مراحل از حفظ گفتني و مرور كردن نقشي داشته باشد.
مرحله از حفظ گفتني
در اين مرحله بايد بدون مراجعه به كتاب و از حفظ به يادآوري مطالب خوانده شده پرداخته شود و بار ديگر به سؤالاتي كه خود فرد طرح كرده بود پاسخ دهد. در اينجا بايد مطالب آموخته شده را در قالب كلمات براي خود كرده ، در غير اينصورت لازم است كه مجددا به خواندن مطالبي كه آموخته نشده پرداخته شود. مرحله از حفظ گفتني در پايان هر بخش انجام ميگيرد و وقتي بخشهاي يك فصل به اتمام رسيد به مرحله بعد ، يعني مرور كردن يا آزمون وارد ميشويم.
مرحله مرور كردن
اين مرحله ، كه مرحله آزمون نيز ميباشد، در پايان هر فصل انجام ميگيرد. در اينجا به مرور موضوعات اصلي و نكات مهم و نيز ارتباط مفاهيم مختلف به يكديگر پرداخته و در صورت برخورد با موضوعات مورد اشكال به متن اصلي يا مرجع مراجعه شود. يكي از راههاي كمك به اين مرحله پاسخگوئي به سئوالات و تمرينات پايان فصل است: اجراي اين مرحله ميتواند مقداري از اضطراب امتحان را كاهش دهد.
روش دوم: روش دقيق خواني
هدف از اين مرحله اين است كه مطالب كامل و دقيق درك شده و بصورتي سازمان يافته و منظم در حافظه نگهداري شود. برخي از فنون موجود كه ميتواند به روش دقيق خواني كمك كند عبارتند از:
تكنيك خلاصه برداري
به نوشتن عبارت ، مفاهيم و موضوعات كليدي متن پرداخته ، بطوري كه در مرور مطالب ، با نگاه كردن و خواندن خلاصهها ، همه مطالب خوانده شده را يادآوري كند. يك روش بسيار مطلوب اين است كه از خلاصهها نيز دوباره خلاصه برداري شود.
تكنيك سازماندهي مطالب
اين تكنيك باعث افزايش درك و سرعت يادگيري و سهولت در بازيابي مطالب آموخته شده ميشود. براي سازماندهي مطالب استخراج سه بخش از متن اصلي مورد مطالعه لازم است كه عبارتند از:
· موضوع اصلي: موضوعي كه تمامي مطالب را در بر ميگيرد و بقيه مطالب حول و حوش آن ميچرخد.
· نكتههاي اصلي: خطوط و انديشههاي اصلي و مهم هستند كه در مجموع موضوع اصلي را ميسازند و از صراحت بيشتري برخوردار است.
· نكات جزئي: اطلاعات جزئيتر هستند كه بصورت مثالها ، نمونهها ، عكس و تصوير اطلاعات واقعي مطرح ميگردند.
تكنيك علامت گذاري در متن
در اين تكنيك علامتهايي را بر روي متن اصلي انجام داده ، از قبيل علامت گذاري به شكلهاي مختلف در متن ، خط كشيدن زير عبارات مهم ، حاشيه نويسي و ... ، اين موارد بسته به صليقههاي افراد متفاوت ميباشد. اما نكته مهمي كه در هر نوع علامت گذاري حائز اهميت است اين است كه ، بهتر است همانند تكنيك سازمان دهي ، مطالب را در سه دسته مجزا (موضوع اصلي، نكته اصلي، موارد جزئي) قرار داده و آنها را با علامتهاي مختلف نشان دهيد.
در كنار روش مطالعه عوامل محيطي نيز در ميزان يادگيري تأثير دارد. يك محيط مناسب باعث توجه و تمركز بهتر و بيشتري ميشود.
حذف عوامل مزاحم فكري
مواردي هست كه بخش عظيمي از وقت و فعاليت ذهني را موضوعاتي به خود مشغول ميدارند كه هيچ رابطه با موضوع ندارند، موضوعاتي مانند: رفتار معلمان و استادان ، افزايش شهريه و نوع رفت و آمد و … برخي از موضوعاتي هستند كه موقع مطالعه اگر به آنها فكر شود از كارايي مطالعه ميكاهد. برخي حتي خيال پردازيهايشان را موقع مطالعه انجام ميدهند؛ كه به شدت فكر را آشفته كرده و تمركز را از بين ميبرد. توصيه كلي اين است كه اگر ذهن خود را از افكار مختلف پاك كنيد تا بر روي موضوع مورد مطالعه تمركز كنيد، مطالعه را كنار بگذاريد و زماني مطالعه را شروع كنيد كه سرحال ، علاقمند و متمركز هستيد.
فراهم كردن محيط مناسب
محل و مكاني كه مطالعه در آنجا انجام ميشود بايد مناسب باشد. منظور از محل مناسب مكاني است كه آرام ، ساكت و دور از عوامل مزاحم محيطي باشد، اين باعث تمركز بهتر روي موضوع مطالعه ميشود. بعضي افراد محل و زماني را براي مطالعه انتخاب ميكنند كه بسيار شلوغ و پر سرو صدا است و بعضي از افراد رختخواب را براي مطالعه انتخاب ميكنند و توقع يادگيري سطح مطلوب را دارند، ولي از اين حقيقت غافلند كه اين محلها بدترين محل براي مطالعه است.
تكنيكهاي حفظ كردن مطالب
چگونه ميتوانيم موفقيت خود در آموزش درسهاي حفظي را به حد اكثر برسانيم؟
اين پرسشي است كه در اين مقاله به آن پاسخ داده ميشود. روشهاي پيشنهادي در اين مقاله برگرفته از اصول و تجربيات روانشناسي نوين است.
قانون اول تقويت حافظه: تجسم
تجسم كلمهاي است همرديف حافظه
سوال : بياد بياوريد دستگيره درب منزل شما چه رنگي است وچه شكلي دارد ؟
اگر بياد آورده باشيد حتما به اين علت بوده كه توانسته ايد تصوير درب منزل خودرا بياد آورده باشيد و اين اتفاق زماني انجام مي شود كه شما تصوير دستگيره درب خودرا خوب تجسم نموده باشيد
تجسم و حافظه دومفهوم كاملا به هم نزديك هستند هر چه حافظه شما قوي تر باشد تجسم شما هم قويتر خواهد بود و هر چه تجسم شما قويتر باشه حافظتون قويتر خواهد بود
پس اين كلمه ها را خوب بخاطر مي سپرديد اگر شما در اون يك دقيقه به اون كلمه ها نگاه مي كرديد متوجه مي شديد كه تمام اونها قابل تجسم بودند واگر شما هر كدام از اونها رو وقتي خونديد تو ذهنتون هم اونا رو تجسم ميكرديد حتما نمره خوبي مي آورديد
اگر هم ميخواهيد حافظه خود را تقويت كنيد سعي كنيد تجسم خودرا تقويت كنيد و هر چيزي رو كه ميخواهيد حفظ كنيد تجسم كنيد .
اگزنمره شما خيلي پايين بوده حتما اين كلمات را تجسم نكرده ايد براي اينكه نمره نسبتا خوبي در اين امتحان كسب كنيد اولين كاري كه بايد انجام دهيد اين است كه اين كلمات را تجسم نماييد يعني شما بايد چشمان خود را ببنديد هر يك از كلمات را خوب در ذهن خود مجسم نماييد .با چشم درون ببينيد.
قانون دوم تقويت حافظه: تداعي
تداعي يعني ارتباط بر قرار كردن با چيزي كه مي خواهيد بخاطر بسپاريد.
سوال : نقشه ايران رو بهتر بياد مي آوريد يا نقشه تركيه رو؟
حتي اگه شكل نقشه تركيه ساده تر باشه وبهتر تو ذهن بمونه چون نقشه ايران به شما بيشتر مربوط ميشه پس بهتر بياد مياريد البته من كه شما رو نمي شناسم شايد اهل تركيه باشيد در اون صورت حتما نقشه تركيه رو بهتر بياد مي آوريد.
شما براي بهتر بخاطر سپردن هر چيزي بين اون چيز وچيزهاي ديگه اي كه تو حافظتون هست حتما ارتباطي بر قرار كنيد تا اون چيزها بتونن همديگر رو بياد شما بيارن
مثلا از بين كلماتي كه گفته شد هر كدومو كه به خودتون مربوط كرده باشيد حتما بهتر بيادتون مونده
مثلا اگه شما يك دوچرخه داريد ووقتي مي خواهيد اون دوچرخه رو بخاطر بسپاريد دوچرخه خودتونو رو تجسم كرده باشيد اون كلمه بهتر در حافظتون ميمونه
شما اين ارتباط رو ميتونيد بين خود كلمات هم بكار ببريد و از اين روش براي حفظ كردن اونا استفاده كنيد
حالا بياييد واين كار رو انجام بديد و بين اين كمات با هم ارتباط بر قرار كنيد
براي تقويت حافظه خود چشمان خود را ببنديد و اين رابطه را تجسم كنيد
در تخيل خود سوار دوچرخه شويد شروع كنيد به ركاب زدن با اين دوچرخه وحركت كنيد
اين نشاندهنده آن است كه چيزهايي كه ارتباط يشتري داشته باشند بهتر در حافظه شما مي ماند تلوزيون منزل شما بهتر در حافظه شما ميماند چون با شما ارتباط بيشتري با شما دارد براي اينكه ليست اشياء را بخاطر بسپاريد بهتر است بين آنها ارتباط برقرار كنيد بنابراين مثلا براي حفظ كردن دو كلمه اول اول دوچرخه كورسي وقاليچه را تجسم كنيد اگر در تجسم خود بين اين دوتا كلمه رابطه اي برقرار كنيد بهتر مي توانيد اين دوكلمه را بخاطربسپاريد مثلا سوار بر دوچرخه شده و با آن روي قاليچه بياييد وتصور كنيد كه چرخهاي دوچرخه شما روي قاليچه ميچسبد وشما نمي توانيد آنرا در روي قاليچه تكان دهيد
قانون سوم تقويت حافظه: غير معمولي
يك سوال ديگر: شما از بين آدمهايي كه تو خيابون ميبينيد كدومشون رو بهتر بيادتون ميمونن
مسلما اونهايي كه تيپشون غير معموليتر باشه بهتر تو حافظه ميمونن آره ديگه مگه نميبينيدكه بعضي جوونا سعي ميكنن كه تيپهاي عجيب و غريب بزنن خوب ميدونن اينجوري نظر همه رو بخودشون جلب ميكنن وتو چشم ميرن
شما هم اگه به معني كلمات تست بالا دقت كرده بوديد كلمه پيكان پرنده حتما تو ذهنتون ميموند چون غير معمولي بود
چيزهاي معمولي خيلي كه معمولي هستن و زود از ياد ميرن هر چقدر چيزي معمولي تر باشد كمتر بهش اهميت ميديم وبهش كمتر توجه مي كنيم ودر نتيجه كمتر تو حافظمون ميمونه.
شما براي حفظ كردن 20 تا كلمه بالا كافي بود روابطي بين هر دو كلمه پشت سر هم ايجاد ميكرديد هرچه اين رابطه ها غير معمولي تر باشن بهتر تو حافظتون باقي ميموند
حالا بيايييد باهم اين كار رو انجام بديم
مثلا براي بخاطر سپردنكلمه اول و دوم بين دوچرخه وقاليچه يك ارتباط غير منطقي و غير معمولي تجسم كنيد مثلا چشمهاتون رو ببنديد وتجسم كنيد سوار بر دوچرخه كورسي داريد روي قاليچه دوچرخه سواري مي كنيد ولاستيكهاي كثيف دوچرخه هم قالي خونتون رو كثيف ميكنه شما هم ميبينيد وسوت مينيد قاليچه گرون خونتون داره نابود ميشه شما هم خيره نگاه كنيد وبي توجه باشيد ( اين تجسم رو حتما انجام بديد!!)
روابط غير معمولي ميتونن غير واقعي و غير معقول هم باشن فقط بايد قابل تجسم باشن
مثلا ميخواهيم بين قاليچه وكتاني يك رابطه غير معمولي برقرار كنيم
چشماتونو رو ببنديد وتجسم كنيد كه ميخواهيد بريد فوتبال وبخاطر نداشتن كتاني ميآييد تو خونه و يك تيكه از قاليتون رو با قيچي ميبريد واز اون تيكه قالي يك كتاني قشنگ و با حال درست ميكنيد ( حتما اين تجسم رو انجام بديد!!)
قانون چهارم تقويت حافظه: احساس
باز هم يك سوال: به نظر شما حفظ كردن يك كلمه سخت تره يا يك جمله ؟
جواب اين سوال زياد هم ساده نيست حفظ كردن يك كلمه يا يك جمله يا يك داستان يا يك فيلم سينمايي يا هر چيز ديگه براي مغز شما تفاوت نداره
مغز شما هر چيزي رو كه ميخواد حفظ كنه بسته به احساسي كه از اون چيز داره اون بخاطر مي سپاره ممكنه حفظ كردن يك داستان براي مغز شما خيلي ساده تر از يك كلمه باشه چون حافظه شما هر چيزي رو بسته به احساسي كه از اون چيز بدست مياره حفظ مي كنه چون از اون داستان ممكنه با احساسي كه ايجاد ميشه 50 درصدش رو بخاطر بياره اما صفر در صد كلمه رو هم بياد نياره چون هيچ احساسي از اون كلمه نداشته باشه بنابراين بيادداشته باشيد حافظه با احساس كار ميكنه اگه ميخواهيد چيزي رو حفظ كنيد بايد احساس كنيد وگرنه داريد به حافظتون زور مي گوييد .
پس يادتون باشه اگه ماشينتون ميتونه بدون بنزين حركت كنه حافظتون هم مي تونه بدون احساس براي شما كار كنه
برايي تمرينيك بادكنك قرمز خوشگل و خوش رنگ رو در نظر بگيريد كه خيلي بهش علاقه داريد ويك روز كه خونه نيستيد يك كتوني نامرد بهش حمله كرده وداره ناجوانمردانه اونو كتك ميزنه بيچاره بادكنك كه ميخواد از دستش فرار كنه و كتوني كه اجازه فرار بهش نميده. ( اين داستان فجيع رو خوب تجسم كنيد!!)
همين چهار تا قانون فعلا براتون بسه واما يك سري تكنيك براي بهتر بكار بردن اين قوانين بهتون ميگم كه اينهارو هم ياد بگيريد تا مطلب براتون خوب جا بيفته .
تكنيك هايي براي ايجاد تداعي بهتر
تكنيك اول : اغراق
براي ساختن روابط خلاق و غير معمولي راحت ترين راه اينه كه اغراق رو در كارهاتون دخالت بديد
مثال اغراق در احساس
مثلا تجسم كنيد كه تو پارك محلتون كتاب ادبيات و بادكنك با هم خولت كردن وكتاب ادبيات داره شعر ميخونه و بادكنك هم داره ميرقصه وشما هم يك گوشه پارك قايم شديد وداريد يواشكي به اونا نگاه ميكنيد صحنه اي رو كه ديده ميشه بايد خوب تجسم كنيد و به من هم تعريف كنيد چي ديديد اين ودتا عاشق ومعشوق چه احساسي دارن ( خوب تجسم كنيد!!)
مثال اغراق در تعداد
يك ماهي تابه بزرگ در نظر بگيريد وهزار تا كتاب ادبيات بريزيد وسرخ كنيد آخه مهمون داريد وقتتونم كمه وهنوز هيچ چي درست نكرديد پدر شوهرتونم گفته ميخوام دست پخت عروسمو بخورم آخه كتاب پزي شما زبانزده همه فاميلاي شوهرتونه ( خوب تجسم كنيد!!)
مثال اغراق در اندازه
تجسم كنيد يكك ماهي تابه بزرگ ساختن وتو فرودگاه گذاشتن وتوي اون يك جت واقعي داره اوج ميگيره كه پرواز كنه( خوب تجسم كنيد!!)
مثال اغراق در حركت
مثال روي يك صندلي راحتي با آرامش بنشينيد البته يادتون باشه كه اونو روي يك هواپيماي جت نصب كردن كه داره با سرعت 500 كيلومتر بر ساعت حركت ميكنه دوست دارم تجسم كنيد خودتون آروم نشستيد ولي جت شما داره با اين سرعتي حركت ميكنه كه اگه چشماتونو باز كنيد باد فورا كورتون ميكنه
تكنيك دوم :مضحك
يكي از بهترين راههاي ساختن روابط غير معمولي خنده داركردن اوناست هر چقدر تصور شما خنده دار تر باشه احساسات شما بيشتر بكار گرفته ميشه و موضوع بهتر بيادتون ميمونه به عنوان مثال تجسم كنيد يكي از خانوم همسايه كه بنده خدا هم چاقه وهم بارداره روي صندلي راحتي نشسته وبا اون وضعش جون خودم دقيقا مثل تخم مرغ شده كه دست وپا داره خودتون تجسم كنيد تا از خنده روده بر بشيد ( يكي يكي افراد رو تجسم كنيد تا دقيقا بفهميد منظورم كيه !!!!)
تكنيك سوم : تخيلي
يكي از بهترين راههاي ساختن روابط غير معمولي استفاده كردن از تخيل است هر چقدر تصور شما بهتر كار كند شما خلاق تر مي شويد ومي توانيد تصاوير بهتري بسازيد ضمن اينكه اين تصاوير مي تواند خلاقيت شما را پرورش دهد به عنوان مثال تجسم كنيد يك تخم مرغ شانسي خريديد كه توش پلنگ صورتيه واي چه جالب صحنه باز كردن تخم مرغ وديدن قطعات بدن پلنگ صورتي رو تجسم كنيد حتما!!!
مثال ديگر: تجسم كنيد در منزل خود يك طوطي در منزل خود داريد كه اورا خيلي دوست داريد در يك شب كه تنها در منزل هستيد و در حال تماشاي تلوزيون هستيد ناگهان طوطي شما به يك پلنگ تبديل مي شود و قفس خودرا ميشكند و... نترسيد شما را نميخورد پلنگها نمك شناسند من يكيشو داشتم خيلي با معرفت بود شما فقط بايد لحظه اي رو كه طوطي در حال تبديل شدن به پلنگ مي باشد رو خوب تجسم كنيد!!!
تكنيك چهارم :استفاده از رنگ در تجسم
استفاده از رنگها دربهتر تصور كردن تصاوير نقش به سزايي در احساس شما دارند حتي شما ميتوانيد ازرنگهاي غير معموليو غير طبيعي نيز در تصورات خود استفاده كنيد مثلا تجسم كنيد كه طوطي خود را با خود به حمام بردي ايد وبا كيسه حمام به جونش افتاديد وحسابي شستيدش آنقدر بشوريد تا سفيد بشه طوطي سفيدم عجب طوطيه جون تو ( تصور كنيد اين كيسه كشيدن رو تغيير رنگ طوطي رو!!!)
تكنيك پنجم :استفاده از زمان ومكان
استفاده از زمان ومكان مناسب در بخاطر سپردن مطالب نقش مهمي داره شما از اين تكنيك براي كارهاتون ميتونيد استفاده كنيد و خيلي چيزهارو كه طبيعي هستند فقط با تغيير زمان ومكان غير واقعي و عجيب كنيد به مثال توجه كنيد
مثال : استفاده از زمان گذشته
بياد ميارم وقتي كلاس اول ابتدايي بودم يك همكلاسي داشتم كه خيلي باحال وساده بود معلممون هم ، بنده خدا خيلي سيه چرده بود يادمه روز معلم اين پسره از روي سادگي براي معلممون هديه ،يكدونه كيسه حمام آورده بود چون بچه ها بهش گفته بودن اين معلمه كيسه نداره تو حمامش وبخاطر هيمن از چركي سياه شده (حالا شما تصور كنيد قيافه معلمو وقتي اين هديه رو گرفت!!!)
تكنيك ششم : موموقعيت خاص
استفاده از زمان ومكان نامناسب در بخاطر سپردن مطالب نقش مهمي داره شما از اين تكنيك براي كارهاتون ميتونيد استفاده كنيد و خيلي چيزهارو كه طبيعي هستند فقط با تغيير موقعيت ميتونيد غير واقعي و عجيب كنيد به مثال توجه كنيد يك كار ساده در يك موقعيت خاص چقدر قضيه رو باحال ميكنه
مثال : استفاده از زمان خاص
آقا يك خاطره ديگه از دوره دبيرستان يك روز ديديم معلمون اومده زير چشمش سياه شده واحد تجسس بچه ها آمارشو گرفت وفهميديم آقا در جشن تولد مادر خانومش (پيش اون همه مهمون) شلوارشو گذاشته بوده تو جورابش خودتون حدث بزنيد چجوري زير چشمش سياه شده بود ( تجسم كنيد قضيه رو ميفهميد چي شده بوده!!!)
تكنيك هفتم : ربط دادن به خود
همواره سعي كنيد از وجود خودتان در ارتباطهايي كه ايجاد ميكنيد استفاده كنيد چون خودتان احساس را بخوبي در تصور دخالت ميدهدو زمان ومكان را نيز به همراه دارد
مثال : فردا صبح كه آزر خواب بيدار مي شويد وميخواهيد بيرون برويد با عجله پاي خود را در جوراب فرو ميكنيد اما يه دفعه اه اه اه
اين ديگه چيه تو جورابتونه با اعصبانيت داد بزنيد كي اين گلابي رو تو جوراي من گذاشته حالا بدون جوراب چطوربرم پيش دوستام (اگه تصور كنيد قضيه رو خود به خود اه اه رو خواهيد گفت!!! )
تكنيك هشتم : جابجايي
جابجا كردن دوچيز باهم باعث مرتبط شدن اونها با هم ميشه حتي گاهي مي تونيد بعضي خصلتهاي اون دو چيز رو با هم عوض كنيد
مثال : تصور كنيد اگه همه بجاي سيگار گلابي بكشن البته شما كه اهل گلابي كشيدن نيستيد انشاء الله امالا مذهب چه دود بدي داره آدمو خفه ميكنه من كه نمي دونم اين مردم چجوري اين گلابي هارو ميكشن (خودتون مردم رو در حال گلابي كشيدن بجاي سيگار كشيدن تصور كنيد!!!)
تكنيك نهم : تحرك
اگه چيزهايي رو كه ميخواهيد تصور كنيد بجاي تجسم يك تصوير ساده يك تصوير متحرك ازش درست كنيد خيلي بهتر بيادتون ميمونه
يعني در تصور خود يك عكس نبينيد بلكه يك فيلم ايجاد كنيد
مثال: بجاي يك گلابي ويك خودكار رو در نظر بگيريد كه دارن باهم مي رقصند بجاي تصور اين زوج خودكار وگلابي تصور كنيد اين دو تا در حال رقص هستند وچند لحظه به حركات اين دو در حين رقصيدن توجه كنيد!!!
تكنيك دهم : داشتن صدا
اگه به تصاوير ذهني خود صدا اضافه كنيد تصاوير شما از دو حس براي بخاطر سپرده شدن استفاده ميكنند
سعي كنيد هر چيزي رو كه تصور ميكنيد حتما صدا هم داشته باشه هر چي باشه دوران فيلمهاي صامت گذشته الان قرن قرن اينترنته
مثال :يك خودكارايي جديدا ساخته شده وقت نوشتن صداي ژيان در مي آره از خودش حالاشمايك دونه از اين خودكارا داريد كه جوهرش خشك شده ونمي نويسه اول بايد يكم خط خطي كنيد كه استارت بزنه وروشن بشه ( اين موضوع را با صداش تصور كنيد !!!)
تكنيك يازدهم : خطرناك
چيزهاي خطرناك خود به خود تو حافظه ثبت ميشن و به اين زوديا هم پاك بشو نيستند زماني كه چيزي براتون خويلي مهمه از اين تكنيك استتفاده كنيد مثلا تصور كنيد يك شب كه ميخواهيد آشغالهاي خونه رو بذاريد تو كوچه ناگهان در تاريكي شب يك ژيان بهتون ميزنه و1500 متر پرتاب ميشويد به آسمون
(فقط صحنه تصادف رو تصور كنيد !!!)
تكنيك دوازدهم : باور نكردني اما شدني
چيزهايي كه باور كردني نيستن اما شدني هستن يك حس خاصي به آدم ميدن كه نميدونم چرا آدما از اين حس خوششون مياد م خيلي آدم دوست داره كه واقعي باشه
راستي شما موبايل نداريد بميرم الهي الان كه ديگه هر ننه قمري داره تو چرا ندراي . آره عزيزم منم دارم نه بابا من پول پاي اين چيزا نميدم اما مردونه اگه قول بدي به كسي نگيد ميگم از كجا آوردم چند وقت پيش داشتم آشغالهاي همسايمونو ميبردم بذارم سر كوچه آخه يه جورايي خدمتشون ارادت داريم ديدم تو ازتو سطل زباله كنار خيابون داره صداي زنگ مياد خلاصه رفتم سر سطلو زباله هارو اينور اونور كردن كه چشمم به جمال اين موباله روشن شد والا الان يك دوماهي ميشه كه دارمش البته خودمم هنوز شمارشو نمي دونم اما همه جا باهش زنگ زدم تا حالا هم كه صاحبش پيدا نشده بعد اين هم خدا كريمه (تصور كنيد صحنه جستجو تو آشغالا رو وقت شنيدن زنگ موبايل!!!)
يك مثال ديگه: امروز اخبار ميگفت قراره موبايلهايي وارد بازار خواهند شد كه ميتونن حس لامسه رو انتقال بدن مثلا زنگ بزنيد خونتون خانوم يراي اينكه اذيتتون كنه موبايلشو مي چسبونه به قوري شما هم اين طرف دهنتون كه به موبايل مي چسبه ميسوزيد
از اين تكنيكها زياد ه مثلا دو چيز كاملا بهم مربوط خود به خود در ذهن ميمونن و احتياجي به حفظ كردن ندارن مثل قوري وكتري – استكان و نعلبكي – مسواك ودندان – شب وروز و...
اما براي استفاده همينا فعلا براتون كافيه و....
خوب درس امروز تمام شد حالا چنددقيقه استراحت كنيد بعد مطالعه رو ادامه بديد
نتيجه گيري
نكته مهم3- هر شيئي را فقط با شيئي قبل و بعد از خودش ارتباط دهيد و با اشياء ديگر ارتباط ندهيد تا در موقع ياد آوري دچار مشكل نشويد . سعي نكنيد چتد تا شي رو به هم ارتباط بديد اينجوري حافظتون شلوغ ميشه ورابطه جالبي نمي ونيد بسازيد همونجوري كه ديديد براي ساختن ارتباط بين اشياء را دوبه دو بهم ارتباط ميداديم.
نكته مهم 4- تا حد ممكن استفاده از تكنيك مضحك را در تمامي ارتباطات بكارگيرد . هر چقدر تجسم مضحكتر باشد بهتر در خاطره مي ماند . همچنين براي روحيتون هم خوبه و باعث آرامش روحتون ميشه اگه آدم عصبي يا ناراحتي هستيد اصلا درارتباطاتتون از تداعي هاي ناراحت كننده استفاده نكنيد اما تا دلتون ميخواد از راابطه هاي مضحك استفاده كنيد كه باعث آرامش اعصاب – جوان ماندن وصدتا چيز خوب ديگه ميشه كه حالا وقتش نيست توضيح بدم.
اگه فكر ميكنيد مطلب رو خوب ياد نگرفتيد حتما به من پيام بذاريد تا براتون مطلب رو تو ضيح بدم وجا بيفته
اگه ميتونيد اين روشهارو به نزديكانتون هم ياد بديد يا بگيد بيان واين مطلب رو بخونن وياد بگيرن اين موضوع به نفع شما هم هست چون مي تونيد برداشتهاتون رو باهم مقايسه كنيد وموضوع رو به نحو احسن بياموزيد اگر هم خوب ياد گرفتيد باز هم بياييد تو اين وبلاگ پيام بذاريد تا بتونيد از ادامه اين درسها استفاده كنيد چون ممكنه كه كساني كه پيام ندادن نتونن از ادامه درسها استفاده كنن
اين روشهارو تا هفته بعد كه من روش حفظ كردن اعداد رو ميخوام بهتون بگم هزار بار بكار ببريد كه خوب وعالي ياد بگيريد و بتونيد در عرض يك دقيقه 20 كلمه رو با شنيدن بدون نوشتن روي كاغذ حفظ كنيد
اين هنرتون رو در معرض ديد مردم قرار بديد و بهشون نشون بديد كه چه حافظه اي داريد تا كفشون ببره
با دوستاتون مسابقه بگذاريد تا بتونيد اين روشهارو بصورت حرفه اي بكار ببريد .
اين روش ميتونه بين بچه هايي كه با درسها قهر كرده اند دوستي مجدد برقرار كنه چون همونطوري كه مي بينيد شما با استفاده از اين روشها مطالب خشك رو خنده دارو جالب وشيرين ميكنيد بزودي ياد ميگيريد كه چطوري مشكلترين درسها رو كه خشك وبي مزه اند بااين روش شيرين ونمكي ميكنيم .
نكته مهم : اگه از اين روش براي حفظ كردن يك سري اشياء استفاده كنيد خوب حفظ ميشويد اون مطالب رو اما اون اشياء هم پس از مدتي از يادتون ميره من درجلسات آينده بهتون ميگم چطور مطالب رو حفظ كنيد كه تا 1 سال خوب تو حافظتون بمونه الان فقط بدونيد اگه ميخواهيد يك ليست از اشيايي روكه الان حفظ ميكنيد تا يك هفته بعد بياد بياوريد 4 ساعت بعداز حفظ كردن اون ليست يك بار ديگه اون تجسمهارو تو ذهنتون مرور كنيد اين كار باعث ميشه ليست شما تا فردا خوب تو حافظتون بمونه براي اينكه يك هفته بمونه بايد فردا شب هم يك بار ديگه تو ذهنتون اونارو مرور كنيد
شما براي اينكه ماحصل كار رو بدونيد چشمهاي خود رو ببنديد و به كلمه دوچرخه فكر كنيد چه چيزي رو بخاطر مي آوريد
حتما ياد قاليچه مي افتيد كه با دوچرخه رفتيد روي اون و قاليچه رو كثيف كرديد خوب حالا به قاليچه فكر كنيد ياد چي مي افتيد بله حتما ياد كتاني مي افتيد كه با بريدن اون قاليچه درستش كرديد خوب حالا به كتاني فكر كنيد ياد چه مي افتيد حتما ياد اون بادكنك بيچاره مي افتيدكه اون كتوني نامرد داشت كتكش ميزد پس بادكنك هم بيادتون افتاد خوب به بادكنك كه فكر مي كنيد چي بيادتون مياد ؟ درسته كتابهاي ادبيات حالا بياييد به كتاب ادبيات فكر كنيد كافيه چشماتونو ببنديد وكتاب ادبيات رو تجسم كنيد تا فورا ياد اون ماهي تابه بيفتيد كه توش اين كتابها رو داشتيد سرخ مي كرديد
خوب به ماهي تابه فكر كنيد تا اون ماهي تابه بزرگه روكه توش جتها پرواز ميكردن بياد بياريد
جت شما رو ياد صندلي راحتي مي اندازه وصندلي راحتي ياد اون تخم مرغ و
تخم مرغ --> پلنگ و پلنگ--> طوطي و طوطي--> كيسه حمام و......
همينطور ادامه بديد تا به قوري برسيد
حالا برعكس به قوري فكر كنيد تا بياد موبايل و آشغال و الي آخر برسيد.
تكنيكهاي تندخواني
روشهاي طلايي درس خواندن
روانشناسان يادگيري در طول بيست سال اخير به پيشرفتهاي عظيمي دست يافته و به ديدگاههاي تازهاي نسبت به مطالعه و يادگيري رسيده است.
اين مقاله مروري به اين ديدگاههاي جديد در مورد مطالعه دارد.
راهبردهاي مطالعه و يادگيري:
روانشناسان يادگيري در طول بيست سال اخير به پيشرفت هاي عظيمي دست يافته و به ديدگاههاي تازهاي نسبت به مطالعه و يادگيري رسيده است. نظريهها و روشهاي جديد يادگيري و مطالعه كه عمدتاً از روانشناسي خبر پردازي سر برآوردهاند، در بسياري از مواقع مكمل نطريهها وروشهاي قديمي هستند، اما در بعضي موارد با آنها متفاوت است. بنا بر نظريههاي قديمي خواندن كه در روشهاي مطالعه زيربناي روشهاي تند خواني قرار گرفته، چنين فرض شده است كه سرعت مطالعه وابسته به حركات سريع چشم است، يعني هر چقدر چشم سرعتر از روي كلمات بگذرد، ذهن نيز سريع تر اطلاعات موجود در كلمات را درك ميكند. بر خلاف اين نظريه در روان شناسي يادگيري جديد كه از يك رويكرد خبرپردازي يا پردازش اطلاعات سر چشمه ميگيرد، اين گونه استدلال ميشود كه عامل مهم در سرعت مطالعه، پردازش اطلاعات در ذهن خواننده است. يعني هر چه ذهن آدمي اطاعات دريافتي را سريعتر پردازش كند، سرعت درك ولذا سرعت مطالعه او نيز بيشتر خواهد بود. تفاوتهاي فردي افراد در خواندن به فرآيند پردازش اطلاعات مركزي وابسته است نه به فرآ يندهاي حسي پيراموني.
روشهاي يادگيري موثر:
به منظور بهبود فرآيند يادگيري ،روشهاي متعددي بيان شدهاند. براي آشنايي بيشتر شما عزيزان با اين روشها به طور اجمالي به بررسي دو روش مؤثر به نامهاي روش پس ختام و مردر ميپردازيم.
روش پس ختام:
اين روش شامل ۶ مرحله وكلمهي پس ختام از حروف اول اين مراحل تشكيل شده كه عبارتند از :
۱-پيش خواني:
به معناي اجمالي به منظور دريافت كليات موضوع و سازماندهي كلي مطلب است. در اين روش، خواننده قبل از خواندن دقيق، كل مطلب را مرور و بررسي ميكند.
۲- سؤال كردن:
براي هر قسمت از كتاب يا هر فصلي كه مطالعه ميشود ،ميتوان پرسشهائي مطرح كرد و با مطالعهي بيشتر به آن ها پاسخ داد. سؤال ها را با كلمات چگونه، چه كسي، چرا، چه چيز وغيره بايد مطرح كرد.
۳ـ خواندن:
در اين مرحله، كل متن يا كتاب مطالعه ميشود و به پرسشهاي مطرح شده پاسخ داده ميشود. سرعت خواندن بايد با سادگي يا پيچيدگي متن تناسب داشته باشد.
۴ـ تفكر:
انديشيدن در مورد موضوع مطالعه به آن معنا ميدهد و به ياد سپاري آن كمك ميكند. به منظور يادگيري بهتر مطالب، از پيش آموخته شده ارتباط داده، نكات اصلي وفرعي را شناسايي كرده وبه يكديگر پيوند داده و تناقضات موجود در متن را حل كرد. با توجه به آن چه كه گفته شد، مهمترين اصل زيربناي تفكر در جريان مطالعه، بسط معنايي است. يعني شاخ و برگ دادن به مطالب آموخته شده و ايجاد ارتباط بين آنها و آموختههاي قبلي كه ميتواند به ياد سپاري مطالب كمك كند.
۵ـ از حفظ گفتن:
پس از مطالعه هر قسمت، بايد مطالب آن توسط خواننده به زبان ساده بازگو شود. اين بازگويي مطالب، معلوم ميكند كه كدام قسمتها به خوبي ياد گرفته نشده و بايد مجدداُ مطالعه شود.
۶ـ مرور كردن:
پس از اتمام مطالعه يك كتاب يا مطالب درسي به منظور جلوگيري از فراموشي مطالب بايد كل مطلب مرور شود. بهترين راه مرور كردن اين است كه بدون مراجعه به متن اصلي به پرسش هاي مطرح شده پاسخ داده شود. در صورتي كه خواندن متن، نتواند به پرسش ها پاسخ دهد، لازم است به متن اصلي مراجعه كرده و مجدداُ اقدام به مطالعه قسمت فراموش شده نماييد. پژوهش هاي مختلفي كه در رابطه با تاثير روش پس ختام در افزايش پيشرفت تحصيلي و بالا بردن كيفيت يادگيري دانش آموزان و دانشجويان انجام شده نشان داده اند كه اين روش تاثير زيادي دارد.
روش مردر:
يكي از روشهاي مطالعه براي يادگيري، روش مردر نام دارد. مراحل اين روش عبارتند از:
۱ـ حال وهوا:
منظور اين است كه براي مطالعه بايد سر حال وآماده يادگيري باشيد. به اين منظور سعي كنيد با ايجاد حالت آرميدگي عضلاني بر اضطراب خود غلبه كرده و افكار مثبت را جانشين افكار منفي و شك ترديدهاي بيهوده سازيد.
۲ـ درك و فهم:
در اين مرحله بكوشيد تا آنجا كه ممكن است، مطالبي را كه ميخوانيد به طور عميق درك كنيد. از ميزان درك خود آگاه باشيد و مطالبي را كه خوب نفهميدهايد، با علامت سؤال مشخص كنيد.
۳ـ يادآوري:
آنچه را كه در هر مرحله خوانده و فهميده ايد، به ياد آوريد.در اين مرحله با استفاده از تخيل، تفسير و تحليل مطالب به يادگيري مطلب كمك كنيد.
۴ـكشف و هضم:
در اين مرحله مطالبي كه در مراحل قبل نفهميدهايد، مراجعه كرده و به يادگيري آنها و كشف ارتباط بين مطالب با يكديگر بپردازيد. مطالب پيچيده را به اجزاي سادهتر تجزيه كنيد و براي فهم آنها از معلمان، اساتيد ومنابع معتبر كمك بگيريد.
۵ـ بسط و گسترش:
مطالبي را كه ميخوانيد به آن چه كه قبلاٌ آموختهايد، ارتباط داده و به آن شاخ و برگ دهيد و سؤالهايي نظير اين سؤالها را از خود بپرسيد:
ـ اگر به نويسندهي مطلب دسترسي داشتيد، از او چه سؤالهايي ميپرسيديد؟
ـ چگونه ميتوانيد آنچه را كه آموختهايد، براي ديگران قابل فهم سازيد؟
ـ چگونه ميتوانيد از اطلاعاتي كه كسب كردهايد، در عمل استفاده كنيد؟
۶ـ مرور وپاسخ دادن:
مرور مطالب آموخته شده و پاسخ دادن به سؤالهاي طرح شده به منظور رفع ابهامات و اشكالات احتمالي، يكي از مهمترين مراحل در تمام روشهاي يادگيري است.
نكاتي چند در مورد روشهاي صحيح مطالعه
بارها شنيده ايم كه دانش آموز يا دانشجويي مي گويد:
«ديگرحال و حوصله خواندن اين كتاب را ندارم» يا «آنقدرازاين كتاب خسته شده ام كه قابل گفتن نيست» و يا «هرچقدرميخوانم مثل اينكه كمتر ياد مي گيريم» و يا «10 بار خواندم و تكرار كردم ولي بازهم ياد نگرفتم»
بارها شنيده ايم كه دانش آموز يا دانشجويي مي گويد :
«ديگرحال و حوصله خواندن اين كتاب را ندارم» يا «آنقدرازاين كتاب خسته شده ام كه قابل گفتن نيست» و يا «هرچقدرميخوانم مثل اينكه كمتر ياد مي گيريم» و يا «10 بار خواندم و تكرار كردم ولي بازهم ياد نگرفتم»
به راستي مشكل چيست؟ آيا براي يادگيري درس واقعا" بايد 10 بار كتاب را خواند ؟ آيا بايد دروس خود را پشت سرهم مروركرد؟وآيا بايددهها بار درس راتكراركردتا يادگرفت ؟ مطمئنا" اگر چنين باشد ، مطالعه كاري سخت و طاقت فرسا است . اما واقعيت چيزي ديگر است . واقعيت آن است كه اين گروه از فراگيران ، روش صحيح مطالعه را نمي دانند و متاسفانه در مدرسه و دانشگاه هم چيزي راجع به چگونه درس خواندن نمي آموزند . يادگيري و مطالعه ، رابطه اي تنگاتنگ و مستقيم با يكديگر دارند، تا جايي كه مي توان اين دو را لازم و ملزوم يكديگر دانست. براي اينكه ميزان يادگيري افزايش يابد بايد قبل از هرچيز مطالعه اي فعال و پويا داشت .
شيوه صحيح مطالعه ،چهار مزيت عمده زير را به دنبال دارد:
1- زمان مطالعه را كاهش ميدهد.
2- ميزان يادگيري را افزايش ميدهد .
3-مدت نگهداري مطالب در حافظه را طولاني تر مي كند.
4- بخاطر سپاري اطلاعات را آسانتر مي سازد.
براي داشتن مطالعه اي فعال و پويا نوشتن نكات مهم درحين خواندن ضروري است تابراي مرور مطالب،دوباره كتاب رانخوانده و در زماني كوتاه ازروي يادداشتهاي خود مطالب را مرور كرد .
يادداشت برداري ، بخشي مهم و حساس از مطالعه است كه بايد به آن توجهي خاص داشت . چون موفقيت شما را تا حدودي زياد تضمين خواهد كرد و مدت زمان لازم براي يادگيري را كاهش خواهد داد. خواندن بدون يادداشت برداري يك علت مهم فراموشي است.
شش روش مطالعه:
خواندن بدون نوشتن خط كشيدن زيرنكات مهم حاشيه نويسي خلاصه نويسي كليد برداري خلاقيت و طرح شبكه اي مغز
1-خواندن بدون نوشتن: روش نادرست مطالعه است . مطالعه فرآيندي فعال و پويا است وبراي نيل به اين هدف بايد از تمام حواس خود براي درك صحيح مطالب استفاده كرد. بايد با چشمان خود مطالب را خواند، بايد در زمان مورد نياز مطالب را بلند بلند ادا كرد و نكات مهم را يادداشت كرد تا هم با مطالب مورد مطالعه درگير شده و حضوري فعال و همه جانبه در يادگيري داشت و هم در هنگام مورد نياز ، خصوصا" قبل از امتحان ، بتوان از روي نوشته ها مرور كرد و خيلي سريع مطالب مهم را مجددا" به خاطر سپرد .
2- خط كشيدن زير نكات مهم :اين روش شايد نسبت به روش قبلي بهتر است ولي روش كاملي براي مطالعه نيست چرا كه در اين روش بعضي از افراد بجاي آنكه تمركز و توجه بروي يادگيري و درك مطالب داشته باشند ذهنشان معطوف به خط كشيدن زير نكات مهم مي گردد .حداقل روش صحيح خط كشيدن زير نكات مهم به اين صورت است كه ابتدا مطالب را بخوانند و مفهوم را كاملا" درك كنند و سپس زير نكات مهم خط بكشند نه آنكه در كتاب بدنبال نكات مهم بگردند تا زير آن را خط بكشند .
3- حاشيه نويسي :اين روش نسبت بدو روش قبلي بهتر است ولي بازهم روشي كامل براي درك عميق مطالب و خواندن كتب درسي نيست ولي مي تواند براي يادگيري مطالبي كه از اهميتي چندان برخوردار نيستند مورد استفاده قرار گيرد.
4- خلاصه نويسي : در اين روش شما مطالب را ميخوانيد و آنچه را كه درك كرده ايد بصورت خلاصه بروي دفتري يادداشت مي كنيد كه اين روش براي مطالعه مناسب است و از روشهاي قبلي بهتر مي باشد چرا كه در اين روش ابتدا مطالب را درك كرده سپس آنها را يادداشت مي كنيد اما بازهم بهترين روش براي خواندن نيست .
5- كليد برداري :كليد برداري روشي بسيار مناسب براي خواندن و نوشتن نكات مهم است . در اين روش شما بعد از درك مطالب ، بصورت كليدي نكات مهم را يادداشت مي كنيد و در واقع كلمه كليدي كوتاهترين، راحتترين ،بهترين وپرمعني ترين كلمه اي است كه با ديدن آن، مفهوم جمله تداعي شده و به خاطر آورده مي شود .
6- خلاقيت و طرح شبكه اي مغز: اين روش بهترين شيوه براي يادگيري خصوصا" فراگيري مطالب درسي است .در اين روش شما مطالب را ميخوانيد بعد از درك حقيقي آنها نكات مهم را به زبان خودتان و بصورت كليدي يادداشت مي كنيد و سپس كلمات كليدي را بروي طرح شبكه اي مغز مي نويسد ( در واقع نوشته هاي خود را به بهترين شكل ممكن سازماندهي مي كنيد و نكات اصلي و فرعي را مشخص مي كنيد)تا در دفعات بعد به جاي دوباره خواني كتاب ، فقط به طرح شبكه اي مراجعه كرده وبا ديدن كلمات كليدي نوشته شده بروي طرح شبكه اي مغز ، آنها را خيلي سريع مرور كنيد . اين روش درصد موفقيت تحصيلي شما را تا حدود بسيار زيادي افزايش ميدهد و درس خواندن را بسيار آسان مي كند. و بازده مطالعه را افزايش ميدهد.
شرايط مطالعه:
«به كارگيري شرايط مطالعه يعني بهرهوري بيشتر از مطالعه»
شرايط مطالعه ، مواردي هستند كه با دانستن ، بكارگيري و يا فراهم نمودن آنها ، مي توان مطالعه اي مفيدتر با بازدهي بالاتر داشت و در واقع اين شرايط به شما مي آموزند كه قبل از شروع مطالعه چه اصولي را به كار گيريد ، در حين مطالعه چه مواردي را فراهم سازيد و چگونه به اهداف مطالعاتي خود برسيد و با دانستن آنها مي توانيد با آگاهي بيشتري درس خواندن را آغاز كنيد و مطالعه اي فعالتر داشته باشيد :
1- آغاز درست :براي موفقيت در مطالعه ،بايد درست آغازكنيد.
2- برنامه ريزي : يكي از عوامل اصلي موفقيت ، داشتن برنامه منظم است .
3- نظم و ترتيب: اساس هر سازماني به نظم آن بستگي دارد .
4-حفظ آرامش: آرامش ضمير ناخود آگاه را پويا و فعال ميكند.
5- استفاده صحيح از وقت :بنيامين فرانكلين، «آيا زندگي را دوست داريد؟ پس وقت را تلف نكنيد زيرا زندگي از وقت تشكيل شده است.»
6- سلامتي و تندرستي: عقل سالم در بدن سالم است.
7- تغذيه مناسب: تغذيه صحيح نقش مهمي در سلامتي دارد.
8- دوري از مشروبات الكلي : مصرف مشروبات الكلي موجب ضعف حافظه ميشود .
9 – ورزش : ورزش كليد عمر طولاني است .
10-خواب كافي: خواب فراگيري و حافظه را تقويت مي كند.
11 –درك مطلب:آنچه در حافظه بلند مدت باقي مي ماند ، يعني مطالب است .
چند توصيه مهم كه بايدفراگيران علم از آن مطلع باشند.
1- حداكثر زماني كه افراد مي توانند فكر خود را بروي موضوعي متمركز كنند بيش از 30 دقيقه نيست ، يعني بايد سعي شود حدود 30 دقيقه بروي يك مطلب تمركز نمود و يا مطالعه داشت و حدود 10 الي 15 دقيقه استراحت نمود سپس مجددا" با همين روال شروع به مطالعه كرد.
2- پيش از مطالعه از صرف غذاهاي چرب و سنگين خودداري كنيد. و چند ساعت پس از صرف غذا مطالعه نمائيد چون پس از صرف غذاي سنگين بيشتر جريان خون متوجه دستگاه گوارش ميشود تا به هضم و جذب غذا كمك كند و لذا خونرساني به مغز كاهش مي يابد و از قدرت تفكر و تمركز كاسته ميشود . از مصرف الكل و دارو هم خودداري فرمائيد همچنين غذاهاي آردي مثل نان و قندي قدرت ادراك و تمركز را كم مي كند نوشابه هاي گازدارهم همينطور هستند.
3- ذهن آدمي با هوش است اگر يادداشت برداريد خود را راحت از حفظ و بياد سپاري مطالب مي كند و نيز همزمان نمي توانيد هم مطلبي را بنويسيد و هم گوش دهيد . پس در حين مطالعه لطفا" يادداشت برداري نمائيد.
چگونه در جلسه آزمون تست بزنيم؟
بسياري از داوطلبان در جلسه آزمون اگر با چند سؤال دشوار مواجه شوند ناگهان دستپاچه مي شوند و نظم ذهني خود را از دست مي دهند و احساس مي كنند همه كنكور را از دست داده اند.
بسياري از داوطلبان در جلسه آزمون اگر با چند سؤال دشوار مواجه شوند ناگهان دستپاچه مي شوند و نظم ذهني خود را از دست مي دهند و احساس مي كنند همه كنكور را از دست داده اند. اين گونه داوطلبان فكر مي كنند ديگران به همه سؤال ها پاسخ مي دهند و فقط آن ها هستند كه نمي توانند به سؤال ها جواب دهند متأسفانه اگر سؤال هاي آزموني دشوار باشد دانش آموزان قوي تر بيشتر آسيب مي خورند چرا كه مي خواهند به تمام يا اكثر سؤال ها پاسخ صحيح دهند. اما بد نيست بدانيد برخي كساني كه در بهترين و دشوارترين رشتههاي دانشگاهي قبول شده اند در بعضي درس ها نمره كمتر از 40% به دست آوردهاند.
اگر دانش آموز خوبي هستيد و چند درس را خوب خوانده ايد؛ مبادا فكر كنيد كه در كنكور بايد به همه سؤالات پاسخ داد. اگر ديديد كه نمي توانيد به چند سؤال متوالي پاسخ دهيد، خود را نبازيد. مطمئن باشيد كه ديگران هم وضع شما را دارند. اعتماد به نفس داشته باشيد حتي بد نيست در اينجا كمي هم از خودراضي باشيد و بگوييد وقتي كه اين سؤال ها براي من دشوار است واي به حال ديگران! داشتن روحيه، در هر مسابقه اي سرنوشت ساز است. از جمله در اين مسابقه علمي كه كنكور نام دارد. به هر حال توصيه مي كنيم در جلسه كنكور به روش زير تست بزنيد. بايد بر اعصاب خود تسلط داشته باشيد و درست مانند يك شطرنج باز ماهر يا يك فرمانده نظامي در سخت ترين شرايط تصميم بگيريد كه چه كار كنيد و بهترين كار در هر لحظه كدام است. در هر لحظه بايد تشخيص دهيد، كدام تست را بايد رها كرد، به كدام تست جواب داد و چگونه زمان را تنظيم نمود. روشي را كه در زير مي گوييم بارها و بارها در منزل و در كنكورهاي آزمايشي تمرين كنيد تا بتوانيد در جلسه كنكور هم آن را اجرا نماييد.
سؤال ها را به ترتيبي كه در دفترچه مي بينيد پاسخ دهيد.
اگر در يك درس تسلط بيشتري داريد، ترتيب جواب دادن به سؤال ها را تغيير ندهيد. نظم و ترتيب سؤالات در دفترچه آزمون كاري سنجيده و فكر شده است و درس ها را به طور تصادقي پشت سر هم مطرح نميكنند حتماً صلاح دانش آموزان و داوطلبان در نظر گرفته ميشود. پس بهتر است شما هم به همان ترتيبي كه سؤال ها در دفترچه مطرح شده است به آنها پاسخ دهيد. در سال هاي گذشته در كنكور سراسري، ابتدا سؤال هاي عمومي مطرح شده است تا داوطلبان آرامش و اعتماد خود را باز يابند سپس سؤالات اختصاصي مطرح مي شود. در ميان دروس اختصاصي نيز اولين درس رياضي است تا شما در زماني كه ذهنتان آمادگي بيشتري دارد به سؤال ها پاسخ دهيد. پس از آن در رشته تجربي سؤالات زيست شناسي مطرح مي شود كه ضريب و اهميت بيشتري دارد و نوع درس نيز كاملاً با رياضي متفاوت است و موجب نوعي استراحت فكري براي شما مي شود. پس از آن نوع درس تغيير مي كند و شما به سؤالات فيزيك پاسخ مي دهيد و در پايان شيمي.
در رشته هاي رياضي و انساني هم ترتيب چاپ سؤالات در دفترچه متناسب با آمادگي ذهني داوطلبان است. بنابراين ترتيب دروس مختلف بر مبناي كارشناسي دقيق صورت گرفته است و شما نبايد به علت عدم تسلط در يك درس و تسلط بيشتر در درس ديگر ترتيب پاسخ گويي به سؤالات را تغيير دهيد. اما اگر نگران هستيد كه مثلاً با پاسخ دادن به سؤالات رياضي، زمان كافي براي پاسخ گويي به سؤالات زيست شناسي و ... را نداشته باشيد به نكات بعدي توجه فرماييد.
تمام سؤالات دفترچه را حداقل يك بار مطالعه نماييد.
كساني كه يك درس را به طور كامل كنار مي گذارند خواه به اين دليل كه آن درس ضريب كمتري دارد يا اينكه آن درس را بلد نيستند، كاملاً اشتباه مي كنند. البته به جز موارد استثنايي آن هم با نظر مشاور و كارشناس. كنار گذاشتن مطالعه يك درس اشتباه است. مي توانيد بخش هاي دشوار يك درس را كنار بگذاريد اما حذف كامل يك درس خطاست. مثلاً داوطلبان گروه رياضي گاهي اوقات به سؤالات درس شيمي پاسخ نمي دهند و برخي داوطلبان رشته هاي تجربي و انساني درس رياضي را حذف مي كنند.
شيوه مطالعه و پاسخ دادن به تست ها:
الف. سؤالات را به همان ترتيبي كه در دفترچه تنظيم شده است پاسخ دهيد.
ب. هنگام پاسخ دادن به تست ها، به هيچ وجه وقت خود را صرف سؤالات وقت گير يا دشوار نكنيد و در ابتدا فقط به سؤال هايي كه مي توانيد در وقت مقرر پاسخ دهيد، بپردازيد.
ج. برخي سؤال ها را بلد هستيد ولي تشخيص مي دهيد وقت گير باشند و پاسخ دادن به آنها زمان زيادي ( بيش از وقت مقرر) نياز دارند. اين گونه سؤال ها را با علامت ضربدر مشخص كنيد و با قاطعيت و خونسردي از آن سؤال عبور كنيد. به اين نكته توجه داشته باشيد كه در كنكور سؤالات ساده و دشوار به يك اندازه نمره خواهد داشت پس بهتر است در زمان ثابت به چند سؤال ساده پاسخ دهيد تا يك سؤال دشوار
و. ممكن است سؤالاتي را اصلاً بلد نباشيد يا برايتان دشوار باشند. اين گونه سؤال ها را با علامت (-) مشخص كنيد و فوراً از آن رد شويد.
ه. هيچ سؤالي را نخوانده رد نكنيد. زيرا ممكن است پس از چند سؤال دشوار چند سؤال ساده پيدا كنيد. هر چقدر هم كه تعداد سؤال هاي وقت گير يا دشوار زياد باشد نگران نشويد و سؤال هاي بعدي را با آرامش و به ترتيب بخوانيد تا سؤال هاي ساده تر را بيابيد.
و. پس از پايان سؤالات يك درس مي توانيد به ساعت خود نگاه كنيد متوجه خواهيد شد كه هنوز مدتي از زمان آن درس باقي مانده است.
ز. پس از اينكه يك بار سؤالات هر درس را مطالعه كرديد و به سؤال هاي ساده تر پاسخ داديد، فوراً سؤالات درس بعدي را آغاز نماييد.
ح. در تمام دروس به سرعت از سؤال هاي وقت گير يا دشوار با زدن علامت × و - رد شويد و فقط به سؤال هايي كه مي توانيد در وقت مقرر پاسخ دهيد بپردازيد.
ط. پس از آن كه يك بار تست هاي تمام دروس را مطالعه كرديد به ساعت خود نگاه كنيد و ببينيد چقدر از كل زمان كنكور باقي مانده است. تا همين جا موفقيت بزرگي نصيب شما شده است زيرا تمام سؤال هايي را كه به خوبي بلد بوده ايد پاسخ داده ايد و پس از جلسه كنكور افسوس نخواهيد خورد كه وقت كم آورده ايد و برخي از سؤال هاي خيلي ساده را از دست داده ايد.
ي. اكنون وقت باقيمانده را به سؤال هاي وقت گير اختصاص دهيد چند سؤال را كه مي توانيد پاسخ دهيد، ولي وقت بيشتري مي خواهند انتخاب كنيد. شايد جواب بعضي از تست ها را كه در نخستين بار فراموش كرده بوديد اكنون به خاطر بياوريد به هر حال بايد وقت مانده را به خوبي بين تست هاي وقت گير تقسيم كنيد.
ك. تمام صفحات دفترچه سؤالات را به خوبي بررسي كنيد و مراقب باشيد كه بعضي صفحات يا بعضي سؤال ها را فراموش نكرده باشيد.
ل. هر پنج يا ده سؤال يك بار شماره تست ها را در دفترچه سؤالات با شماره پاسخ نامه مطابقت دهيد. اگر اين كار را نكنيد ممكن است در پايان متوجه شويد شماره سؤال دفترچه با شماره پاسخ نامه مطابقت ندارد در اين صورت دست پاچه مي شويد و يافتن محل تستي كه جابجا زده ايد در ميان انبوه تست ها دشوار مي شود.
م. يك كار خطرناك! تعدادي از داوطلبان به سؤالات، در دفترچه سؤالات پاسخ مي دهند و در پايان جواب ها را به پاسخ نامه منتقل مي كنند اين روش خطرناك است و ممكن است وقت تمام شود و شما فرصت نكنيد جواب ها را به پاسخنامه انتقال دهيد.
* توصيه به داوطلبان ضعيف تر:
هيچ درسي را كنار نگذاريد و در هر درس به دنبال سؤال هايي بگرديد كه جواب آنها را مي دانيد. اگر در يك درس فقط سه يا چهار سؤال را پيدا كرديد كه مي توانستيد جواب دهيد، اميدوار باشيد. با همين شرايط هم مي توانيد نتيجه اي در حد خودتان بگيريد.
* هشدار به داوطلبان متوسط، قوي و خيلي زرنگ:
اگر سؤالات از حد معمول دشوارتر باشد معمولاً داوطلبان قوي بيشتر لطمه مي خورند. بنابراين به اين فكر نباشيد كه به تمام سؤالات پاسخ دهيد. ممكن است. سؤال اول يك درس خيلي دشوار، وقت گير يا كاملاً ابتكاري باشد و اگر شما قصد جواب دادن به تمام سؤالات را داشته باشيد مضطرب و آشفته خواهيد شد. پس از همين حالا خود را آماده كنيد كه ممكن است به چند سؤال متوالي پاسخ ندهيد و بدون نگراني از آنها عبور كنيد.
چگونه مطالب درسي را مرور كنيم؟
محمدرضا پوردستمالچي
لازم است بعد از مطالعه صحيح و اصولي و رسم الگوي يادآوري، مطالب مطالعه شده مرور شوند تا در روز كنكور در حافظه بلندمدت بوده و براحتي قابل يادآوري باشند.
در سالهاي پايه، فاصله مطالعه تا يادآوري مطالب بسيار كوتاه است، به همين دليل نياز و لزوم مرور بدرستي لمس نخواهد شد؛ اما در مقطع پيشدانشگاهي، داوطلبان فرصتي براي مطالعه شب امتحان نخواهند داشت. بنابراين لازم است بعد از مطالعه صحيح و اصولي و رسم الگوي يادآوري، مطالب مطالعه شده مرور شوند تا در روز كنكور در حافظه بلندمدت بوده و براحتي قابل يادآوري باشند.
براي مرور صحيح بهتر است مراحل و شيوه درست آن را رعايت كنيم.
الف) انواع مرور: مرور ميتواند به 3 شكل زير صورت پذيرد:
1- مرور از روي جزوه و كتاب: در اين نوع مرور، داوطلب، مطلب را از منبع اوليه مجددا مرور ميكند. يقينا حتي اگر فقط مطالب مهم و قسمتهايي كه علامت زده شده نيز مطالعه شوند، باز هم مرور از روي جزوه زمان زيادي را صرف خواهد كرد.
2- مرور با تست: در ستون «مراحل صحيح مطالعه» نيز توضيح داديم كه ميتوانيد با زدن تست، ضمن حفظ آمادگي مطالب مورد مطالعه، آن را مرور كنيد؛ اما مرور با تست نميتواند جامعيت مطلب را تضمين كند. يعني ممكن است بخشي از مطلب يا نكاتي وجود داشته باشند كه در مجموعه تست مورد سوال قرار نگيرد.
3- مرور از روي الگوي يادآوري (خلاصهنويسي): اين نوع مرور، كاملترين و مطمئنترين و نيز سريعترين شكل مرور است. در اين نوع مرور، شما بايد الگوي يادآوري فصل مورد نظر را در ذهن خود رسم كنيد و سعي كنيد تمامي قسمتها را يادآوري كنيد و اگر نتوانستيد بخشي از الگو را يادآوري كنيد، بايد ابتدا كمي به ذهنتان فشار بياوريد تا گرسنه شود و آنگاه ميتوانيد از روي منبع اصلي (جزوه و كتاب) آن را كامل كنيد. اين كار باعث ميشود تا شما تمامي مطالب را مرور كنيد و مطلبي از قلم نيفتد. البته بعد از مرور الگو، ميتوانيد تعدادي تست (به تناسب زمان و مبحث) نيز بزنيد.
ب) مراحل صحيح مرور: اما اين كه با چه فاصله زماني، مطالب را مطالعه و مرور ميكنيم نيز اهميت بسيار زيادي دارد.
طبق تحقيقات صورت گرفته، مطالب بايد يك روز بعد از رسم الگوي يادآوري فصل مجددا مرور شوند. تا يك هفته بعد مطالب در حافظه ما وجود دارد، اما يك هفته بعد بايد مجددا الگو را به روش گفته شده مرور كرد. سومين مرور يك ماه بعد است و اگر مطالب 4 ماه بعد مرور شوند، بيشتر جزييات در حافظه ما باقي خواهند ماند.
شما ميتوانيد براي تنظيم دقيق اين فواصل زماني از يك تقويم استفاده كنيد. به اين ترتيب كه بعد از رسم الگوي يادآوري، در فواصل يك روز، يك هفته، يك ماه و 4 ماه، نام الگويي را كه بايد مرور كنيم، يادداشت نماييم تا در روز مرور آن را به طور كامل انجام دهيم. در ستون بعدي، تكنيكهاي افزايش دقت در جلسه امتحان را مورد بررسي قرار خواهيم داد.
انگيزش تحصيلي
آيا تاكنون از خود سوال كرده ايد كه چرا بعضي ها انگيزش پيشرفت سطح بالايي دارند و در رقابت با ديگران براي كسب موفقيت به سختي تلاش مي كنند ، درحالي كه عده اي ديگر انگيزه ي چنداني براي پيشرفت ندارند و براي كسب موفقيت از خود تلاشي نشان نمي دهند؟؟؟
آيا تاكنون از خود سوال كرده ايد كه چرا بعضي ها انگيزش پيشرفت سطح بالايي دارند و در رقابت با ديگران براي كسب موفقيت به سختي تلاش مي كنند ، درحالي كه عده اي ديگر انگيزه ي چنداني براي پيشرفت ندارند و براي كسب موفقيت از خود تلاشي نشان نمي دهند؟؟؟
انگيزش تحصيلي(academic motivation ) چيست؟
كودكان به طور طبيعي با انگيزه براي يادگيري متولد مي شوند. دست زدن كودك به اشيا،غذا خوردن بدون كمك ديگران، راه رفتن و... از جمله ي اولين انگيزش ها براي يادگيري است كه بعدها پاسخگوي فعاليت هاي وابسته به مدرسه مانند خواندن و نوشتن است.
زمانيكه كودكان انگيزه اي براي يادگيري ندارند، يعني مانعي در راه انگيزش طبيعي آنها وجود دارد، احساس مي كنند كه به خوبي نمي توانند وظايف مربوط به مدرسه را انجام دهند و در نتيجه تلاششان را متوقف مي كنند، يا به اندازه ي كافي تلاش جدي از خود نشان نمي دهند.اين قبيل كودكان،براحتي سرخورده( frustrated ) مي شوند واز آنجا كه تلاششان را متوقف مي كنندويادگيري آنها با موفقيت همراه نمي شود، تجربه ي شوروهيجان( thrill ) ناشي ازيادگيري مباحث جديد را كسب نمي كنند و معتقد مي شوند همه ي موفقيتها به شانس و تصادف يا اوضاع و احوال( circumstance ) مربوط است.
برخي عوامل اثر گذار بر يادگيري ، مثل : ياد نگرفتن ، وجود مشكلاتي در خلق و خو ( temperament ) ،به تاخير انداختن امور، فشارهاي رواني و افسردگي ( depression )،يادگيري در مدرسه را سخت تر مي كنند.
سه عامل ابتدايي در مدرسه ممكن است باعث انگيزش تحصيلي پايين در دانش آموزان شود:
1-كودكاني كه والدين يا همسالان آنها ، فكر مي كنند مدرسه مهم نيست و اهميت مدرسه را تشخيص نمي دهند و دائم اين مسئله رادرگوش كودك مي خوانند.
2- رقابت در مدرسه ، براي كودكاني كه ممكن است هرگز بهترين نباشند . گرچه آنها مي توانند مطالب آموزشي فراواني ياد بگيرند ولي موفقيت را تجربه نمي كنند يا موفقيت آنها تشخيص داده نمي شود.
3- در برخي موارد، والدين انتظاراتي غيرواقع بينانه دارند كه مي تواند موجب مايوس شدن فرزندانشان شود.
افزايش انگيزش تحصيلي
آموختن عادات مطالعه ي صحيح و مفيد و فراهم آوردن فرصت كسب موفقيت براي خود ، داراي اهميت فراوان است.
1- وقتي براي خود مقرراتي در درس خواندن يا تفريح كردن ، در نظر مي گيريد ، در برابر خود، قاطع و منصف باشيد.
2- براي مطالعه ي خود هدف هاي كوتاه مدت در نظر بگيريد و در صورت رسيدن به آن هدف ، پاداش و در غير اين صورت خود را تنبيه كنيد.
(مثلا" اگر فردا برنامه ي خود را به موقع انجام دادم ، حق دارم نيم ساعت از اينترنت استفاده كنم . اگر 3 روز متوالي از برنامه ام عقب ماندم ، يك هفته حق استفاده از اينترنت را نخواهم داشت.)
3- تلاش كنيد با اعضاي خانواده روابط نزديك و صميمي داشته باشيد، چون در هنگام درس خواندن به حمايت و كمك و آرامش نياز خواهيد داشت. سعي كنيد در كنار خانواده ي خود، اوقات خوش و مرفحي داشته باشيد .
4- سعي كنيد خيلي خوب و دقيق و منطقي (به دور از حرف و سخن ديگران ) به علايق و استعدادها و تواناييها و اهداف خود فكر كنيد تا جايي كه براي خودتان ، قانع كننده و آشكار باشد.
5- وقتي موفقيتي بدست مي آوريد هر چند هم كه كوچك باشد ، معتقد باشيد كه آن در نتيجه ي سعي و تلاش شما بوده ، نه شانس و اتفاق و...
6-شما براي كسب انرژي لازم براي رسيدن به يك هدف (قبولي در كنكور) بايد انگيزه ي قوي داشته باشيد. انگيزه هم وقتي قوي مي شود كه دروني و خودجوش باشد نه بيروني و با زور!
يعني اينكه شما معتقد به ادامه تحصيل وداشتن زمينه ي شغلي مناسب باشيد ،نسبت به مطالعه ، سطح سواد ، موقعيت اجتماعي و... احساس نيازكنيد، از خواندن مطالب مورد علاقه ي خود لذت ببريد و نسبت به عملكرد خود احساس رضايت داشته باشيد. نه اينكه به خاطر ترس از حرف دروهمسايه و فاميل ، به خاطر اينكه پدرو مادرم ازمن خواستند و چنين انتظاري دارند، درس بخوانيد ، اين دلايل شايد براي ايجاد انگيزه خوب باشند ولي براي پايدار نگه داشتن انگيزه به دلايل و عوامل دروني نيازمنديم.
(مثل كساني كه دائم مي گويند:"خوب ، اين همه ليسانس بيكار، اصلا" واسه چي آدم بايد درس بخونه؟!" خوب چنين كسي ، هيچ اعتقادي به ذات ادامه تحصيل ندارد ، تنها هدفش شغل بوده ، كه آنهم به خاطر ديدن چند تجربه ي اتفاقي ، به سرعت زير سوال رفته، پس نمي توان از اين
شخص انتظار انگيزه ي بالا براي درس خواندن و قبولي داشته باشيم ، مگر اينكه نگرش و ديد خود را نسبت به مسائل تغيير دهد.)
نكاتي در زمينه ي افزايش يادگيري
1-شما بايد با برنامه درس بخوانيد ، اگر برنامه ريزي زمان بندي شده براي خود نداشته باشيد، هرچقدر هم كه درس بخوانيد و نمره ي خوب بگيريد، هيچگاه متوجه ي جايگاه خود نمي شويد. متوجه نمي شويد در چه اوقاتي، چه درسي را بهتر مي فهميد و ياد مي گيريد ، متوجه نمي شويد چه زمانهايي را بي خود از دست داده ايد . اصلا" تشخيص نمي دهيد كه براي چه درسي چقدر بايد وقت بگذاريد وچه درسي را به چه روشي بخوانيد.
پس يك برنامه ريزي زمان بندي شده ، هرچقدر هم كه ساده باشد ، خيلي چيزها را مشخص مي كند.
{براي اين منظور مي توانيد به جدول خود كنترلي اسكينر، موجود درصفحه ي كنكور، مراجعه كنيد.}
2- سعي كنيد مكاني كه در آن درس مي خوانيد ساده و آرام (نه سكوت محض)، حتي المقدور در منزل خودتان باشد . در غير اين صورت مي توانيد از كتابخانه ي نزديك محل سكونت خود استفاده كنيد.
3- سعي كنيد هميشه به كارهاي مدرسه و درس خواندن ، الويت دهيد و بعد از انجام آنها به فعاليتهاي ديگر(تماشاي تلويزيون ، استفاده از كامپيوتر، تفريح ، مهماني و...) بپردازيد.
براي تفريحات خود هم برنامه ي زمان بندي شده داشته باشيد. حتما" برايتان پيش آمده كه در طول روز 8 ساعت مي خوابيد و مثلا" 4 ساعت درس مي خوانيد ، ولي هرچقدر فكر مي كنيد ، نمي دانيد 12 ساعت بقيه را چه كار كرده ايد؟!!!
اين همان وقت تلف شده است ، شما چون نمي دانيد در آن زمان طولاني ، چه كار خاصي انجام داده ايد، پس به نظرتان مي آيد كه با اينكه هيچ تفريحي نداشتيد ، باز هم نتوانستيد درس بخوانيد و ساعات مطالعه اتان بسيار كم است ولي خسته ايد و نتيجه ي مطلوبي هم نمي گيريد.
چرا؟
چون براي آن 12 ساعت برنامه اي نبوده و خيلي راحت به هدر رفته بدون اينكه احساس كنيد كار خاصي انجام داده ايد.
اما اگر ديروز براي اين 12 ساعت برنامه مي ريختيد( 10 تا 11 شب ، استفاده از اينترنت- 1 تا 3 ظهر، ديدن فيلم سينمايي كمدي – 5/5 تا 6 عصر، حرف زدن با تلفن – 5/8 تا 9 شب، كمك به مادر با شستن ظروف شام و....) آخر شب فردا با رضايت خاطر و بدون احساس بطالت ، به كارهايتان نگاه مي كرديد.
اگر قبلا" مشكلاتي در زمينه ي پيشرفت تحصيلي داشته ايد:
1- درباره ي آن مشكل خوب فكر كنيد و با معلمها و مشاورين و پدرو مادر خود ، مشكل را در ميان بگذاريد تا بتوانيد نقاط ضعف را شناسايي كنيد و قبل از اينكه مزمن و كهنه شود ، راه حلي برايشان پيدا كنيد.(مثلا"دوست نداشتن درس خاصي ، احساس ياد نگرفتن درس خاصي، اضطراب امتحان ، خوب درس نخواندن و.....)
2- در حين رفع نقاط ضعف ، روي نقاط قوت و تواناييهاي خود نيز تاكيد كنيد و براي پروراندن آنها هم برنامه بريزيد . دانستن نقاط ضعف نبايد باعث شود كه شما كل تواناييهايتان را زير سوال ببريد.
3- به تناسب پيشرفتها ، پاداشهايي را براي خودتان درنظر بگيريد.
هرچند وقت يكبار به عنوان پاداش به كارهاي بسيار مورد علاقه اي كه برايتان لذت بخش است ، بپردازيد. مثلا" به خودتان قول بدهيد كه اگر يك هفته ي كامل از شنبه تا پنج شنبه ، برنامه اتان را به موقع به انجام برسانيد و از برنامه عقب نيفتيد ، جمعه ي آن هفته را به كوه برويد.
4-عوامل مخل يادگيري را محدود كنيد .
(زياده روي در تماشاي فيلم و تلويزيون ، انجام بازي هاي كامپيوتري يا استفاده ي بيش از حد از اينترنت ، بيرون رفتن از خانه به منظورهاي مختلف و مكالمه ي بيش از حد با تلفن وخواب بيش از اندازه و....)
5-ساعات مطالعه ي خود را كم كم (حتي اگر شده روزي 10 دقيقه ) ولي پيوسته افزايش دهيد .مثلا" يك روز 7 ساعت مفيد درس نخوانيد و 3 روز بعد روزي 2 ساعت ، مگر اينكه اتفاق غير مترقبه اي افتاده باشد.
چون 50% كارآيي مدت مطالعه بستگي به عادت مطالعاتي شما دارد.
6-از هدف هايي كه نيازمند تلاش ، ولي قابل دسترسي اند، استفاده كنيد . براي خود ، هدفهاي بسيار سطح بالا كه امكان دسترسي به آنها بسيارمشكل يا غير ممكن است ، در نظر نگيريد.
7- مراقب تاثير مخرب رقابت بيش از حد باشيد . به جاي اينكه خود را با ديگران مقايسه كنيد ،هميشه خود را با ديروز خودتان مقايسه كنيد.
8- براي خود علايق و يادگيري هاي جديد بوجود آوريد ، چون لذت يادگيري هاي قبلي ، يادگيري هاي آتي را تشويق مي كند.
علی قربانپورـمشاور دبیرستان نمونه دولتی سعدی و عضو هسته مشاوره ناحیه۲ تبریز
